Хазара монголчуудтай холбогдох нийтлэл бүрийн доор өч төчнөөн сэтгэгдэлүүд үлдсэн байна эдгээрээс дэмжсэн үгүйсгэсэн олон байгааг энд нийтэлж байна.
Нэг заваараа тэрхүү сэтгэгдэлүүдийг задлаж хувиар гаргах бодолтой байгаа.
Tuesday, March 2, 2010
Афганы дүрвэгчдийг орогнуулахад бэлэн гэсэн Монгол улс хазар монголчуудыг татаж авах болсон биш үү?
Анх энэхүү нийтлэлийг даяар монгол сониноос олж уншаад олзуурхаж байлаа.
Өнөөдөр үндсэн эхийг нь олж үзлээ.
Ч.Мөнхбаяр сэтгүүлч 2001 онд Хазара Дүрвэгчдийг орогнуулах тухай нийтлэл бичсэнийг олж мэдлээ.Энэхүү нийтлэлийн дараа 9 жил болжээ.
Монгол болон Хазара нарын харилцаа, соёлын солилцоонд асар их дэвшил гарсаныг та бүхэн харж байгаа.
Миний олж уншсан нийтлэлээс хамгын анх монгол сэтгүүлчийн бичсэн хазар монголчуудыг татаж авах асуудал хөндсөн нийтлэл энэ байлаа. Магадгүй энэхүү нийтлэл өнөөдрийн олон хувьсалын эхлэл тулгуур байсан .
Афганы дүрвэгчдийг орогнуулахад бэлэн гэсэн Монгол улс хазар монголчуудыг татаж авах болсон биш үү?
Терроризмын эсрэг дайн эрч хүчээ авч буй өнөө үед афганы монголчуудын хувь заяа аргагүй л анхаарал татаж байна. Афганистан бол пушту, тажик, узбек, белуж, туркмен гээд олон үндэстний улс. Тэр дундаа хазарууд Афганистаны түүх, нийгэм, соёлд чухал үүргийг гүйцэтгэсээр иржээ. Монгол угсаатныг баруун, зүүн, хойд гэж ангилж үздэгийн алинд нь ч хамааралгүй явж ирсэн Афганистаны монголчуудыг Монголын ертөнцийн хүрээнд авч үздэг болох нь зүйтэй билээ.
Монголын эзэнт гүрэн унасны дараа дундад дорнодод Монголын улсууд оршсоор байсан. Цагаадай, Хүлэгүгийн улсуудад байсан монголчуудын удам нь хазарууд юм. Хожим тэд Хазаражат хэмээх өөрийн улсыг байгуулан оршсон. XIX зууны эцсээр л Афганистаны бусад овог аймгуудтай хамт одоогийн энэ улсыг бүрдүүлэлцжээ.
XX зууны эхээр монголч эрдэмтэн Лигети, Рамстедт нар Афганистанд хэл соёлоо хадгалсан монголчууд байна гэж мэдээлэн, зохих хэмжээгээр судалсан. Тун харамсалтай нь өнгөрсөн хэдэн зуун жилийн хугацаанд монгол угсааны зарим бүлгүүдэд тохиолдсон харьд уусах ижилсэх явц хазаруудыг тойрсонгүй. Угаас перс түргийн нөлөөнд орсоор байсан тэд өнөөдөр хамгийн ихээр өвөрдсөн монгол угсаатан болжээ.
Хазар гэдгийг персээр орчуулбал мянгат гэсэн утгатай. Хазаражат нь мянгатын орон гэсэн үг болох агаад цэргийн зохион байгуулалтаас үүдсэн нэр ажээ. Афганистаны монголчууд улс орны төв хэсэгт байх Хазаражат мужаас гадна Герат, Кандагар, Нангархар, Бадахшан мужуудад тархан суудаг байна. Мөн Ираны Хорасан, Пакистанд буй.
Хазарууд монголжуу нүүр царайтай, өмсөх зүүхээр харин бусад афганчуудаас ялгарахгүй. Персийн бүлгийн дари хэлээр ярилцах агаад монгол үгсийг нэлээд хэмжээгээр хэрэглэдэг байна. Исламын шийт урсгалыг дагах боловч шүтлэгт нь бөөгийн элемент бий. Тариалан, нүүдлийн мал аж ахуй эрхлэхээс гадна худалдаа наймаанд сайн улс гэнэ. Баярын үед морь, тэмээгээр уралдаж, бөх барилдана.
Афганистанд буй хазаруудын тоог 2-4 саяын хооронд хэлбэлзэлтэйгээр гаргасан байдаг (Дэлхийд бол 10 сая бий ч гэдэг). Ер нь хазарууд бага судлагдсан ард түмэн. Нэгэн судлаач Афганистанд 20 мянган монголчууд буй гэсэн байв.
Исламын шашинт монголчуудаа элэг нэгтэн гэж үзэх сэтгэл зүйн бэлтгэл бидэнд хэрэгтэй юм. Туркийн Челебей, Оросын Бартольд нарын судлаачид Кавказад кайтак хэмээх ислам шашинт монголчууд байна гэж мэдээлж байсан. Бартольд мөн Хөх нуур орчимд толмукгун хэмээгч ислам шашинт монголчууд буй гэж мэдээлж байв. Гзтэл бид монголчуудыг зөвхөн буддын шашинтны хүрээнд ойлгодогоос бусад монголчуудыг умартжээ. Уг нь монгол л бол монгол шүү дээ.
Хазарууд бусад монголчууддаа элэгсэг дотно ханддаг гэнэ. Орост цагаач хазарууд цөөнгүй буй бөгөөд тэд буриад, халимагуудтай нөхөрлөж, Монголын ертөнцийн талаар ихэд сонирхон ярилцдаг ажээ.
Саяхан нэгэн танил маань Афганистаны хазар хүмүүсийн зүгээс монголчуудад хандаж тусламж хүссэн материал Интернэтэд байсан гэж өчлөө. Үнэхээр ч бид Афганистаны монголчуудад туслах цаг болоод байна.
Талибууд шашин, үндсээр ялгаварлах дайн хийсээр ирсэн. Суннит урсгалыг дагадаг талибуудын хувьд шийт хазарууд буруу номтон. Мөн талибууд нь пушту үндэстний дээрэнгүй үзэлтнүүд бөгөөд Герат мужид хазаруудыг бөөнөөр хөнөөж байсан. Афганистаны төвд орших Хазаражат 1996 онд талибууд засгийн эрхийг авснаас хойш эмгэнэлээр дүүрэн байв. Тиймээс ч хазарууд бусад үндэсний цөөнхийн хамт Умардын эвслийн талд тулалдсан. Олон хазарууд өдгөө ч яс үндсээр, арьс өнгөөр ялгаварлах дарлал дор, цагаачилж дүрвэн зүдэрч байна.
Манай Засгийн газар, террортой тэмцэхэд хувь нэмэр оруулах хүрээнд орогнол олгох, дүрвэгч хүлээн авахад бэлэн байна гэж мэдэгдсэн. Үүнийгээ ажил болгож, Афганистаны монголчуудыг аврах хэрэгтэй болоод байна. Энэ ажилд барууны улсууд, байгууллагууд тусалж, санхүүжүүлэх нь мэдээж. Зарим улстөрч газар нутгаа түрээсэлнэ худалдана гэх юм. Тэр “илүүдээ гарсан” нутаг дээрээ Афганистаны монголчуудыг суурьшуулбал эх орны эрх ашигт нийцэх биш үү?
Ч.Мөнхбаяр
MMI.IX
P.S. 2001 оны намар "Өдрийн сонинд" хэвлэгдсэн нийтлэл юм.
http://moenhbayar.blogspot.com/2010/02/blog-post_4234.html
Өнөөдөр үндсэн эхийг нь олж үзлээ.
Ч.Мөнхбаяр сэтгүүлч 2001 онд Хазара Дүрвэгчдийг орогнуулах тухай нийтлэл бичсэнийг олж мэдлээ.Энэхүү нийтлэлийн дараа 9 жил болжээ.
Монгол болон Хазара нарын харилцаа, соёлын солилцоонд асар их дэвшил гарсаныг та бүхэн харж байгаа.
Миний олж уншсан нийтлэлээс хамгын анх монгол сэтгүүлчийн бичсэн хазар монголчуудыг татаж авах асуудал хөндсөн нийтлэл энэ байлаа. Магадгүй энэхүү нийтлэл өнөөдрийн олон хувьсалын эхлэл тулгуур байсан .
Афганы дүрвэгчдийг орогнуулахад бэлэн гэсэн Монгол улс хазар монголчуудыг татаж авах болсон биш үү?
Терроризмын эсрэг дайн эрч хүчээ авч буй өнөө үед афганы монголчуудын хувь заяа аргагүй л анхаарал татаж байна. Афганистан бол пушту, тажик, узбек, белуж, туркмен гээд олон үндэстний улс. Тэр дундаа хазарууд Афганистаны түүх, нийгэм, соёлд чухал үүргийг гүйцэтгэсээр иржээ. Монгол угсаатныг баруун, зүүн, хойд гэж ангилж үздэгийн алинд нь ч хамааралгүй явж ирсэн Афганистаны монголчуудыг Монголын ертөнцийн хүрээнд авч үздэг болох нь зүйтэй билээ.
Монголын эзэнт гүрэн унасны дараа дундад дорнодод Монголын улсууд оршсоор байсан. Цагаадай, Хүлэгүгийн улсуудад байсан монголчуудын удам нь хазарууд юм. Хожим тэд Хазаражат хэмээх өөрийн улсыг байгуулан оршсон. XIX зууны эцсээр л Афганистаны бусад овог аймгуудтай хамт одоогийн энэ улсыг бүрдүүлэлцжээ.
XX зууны эхээр монголч эрдэмтэн Лигети, Рамстедт нар Афганистанд хэл соёлоо хадгалсан монголчууд байна гэж мэдээлэн, зохих хэмжээгээр судалсан. Тун харамсалтай нь өнгөрсөн хэдэн зуун жилийн хугацаанд монгол угсааны зарим бүлгүүдэд тохиолдсон харьд уусах ижилсэх явц хазаруудыг тойрсонгүй. Угаас перс түргийн нөлөөнд орсоор байсан тэд өнөөдөр хамгийн ихээр өвөрдсөн монгол угсаатан болжээ.
Хазар гэдгийг персээр орчуулбал мянгат гэсэн утгатай. Хазаражат нь мянгатын орон гэсэн үг болох агаад цэргийн зохион байгуулалтаас үүдсэн нэр ажээ. Афганистаны монголчууд улс орны төв хэсэгт байх Хазаражат мужаас гадна Герат, Кандагар, Нангархар, Бадахшан мужуудад тархан суудаг байна. Мөн Ираны Хорасан, Пакистанд буй.
Хазарууд монголжуу нүүр царайтай, өмсөх зүүхээр харин бусад афганчуудаас ялгарахгүй. Персийн бүлгийн дари хэлээр ярилцах агаад монгол үгсийг нэлээд хэмжээгээр хэрэглэдэг байна. Исламын шийт урсгалыг дагах боловч шүтлэгт нь бөөгийн элемент бий. Тариалан, нүүдлийн мал аж ахуй эрхлэхээс гадна худалдаа наймаанд сайн улс гэнэ. Баярын үед морь, тэмээгээр уралдаж, бөх барилдана.
Афганистанд буй хазаруудын тоог 2-4 саяын хооронд хэлбэлзэлтэйгээр гаргасан байдаг (Дэлхийд бол 10 сая бий ч гэдэг). Ер нь хазарууд бага судлагдсан ард түмэн. Нэгэн судлаач Афганистанд 20 мянган монголчууд буй гэсэн байв.
Исламын шашинт монголчуудаа элэг нэгтэн гэж үзэх сэтгэл зүйн бэлтгэл бидэнд хэрэгтэй юм. Туркийн Челебей, Оросын Бартольд нарын судлаачид Кавказад кайтак хэмээх ислам шашинт монголчууд байна гэж мэдээлж байсан. Бартольд мөн Хөх нуур орчимд толмукгун хэмээгч ислам шашинт монголчууд буй гэж мэдээлж байв. Гзтэл бид монголчуудыг зөвхөн буддын шашинтны хүрээнд ойлгодогоос бусад монголчуудыг умартжээ. Уг нь монгол л бол монгол шүү дээ.
Хазарууд бусад монголчууддаа элэгсэг дотно ханддаг гэнэ. Орост цагаач хазарууд цөөнгүй буй бөгөөд тэд буриад, халимагуудтай нөхөрлөж, Монголын ертөнцийн талаар ихэд сонирхон ярилцдаг ажээ.
Саяхан нэгэн танил маань Афганистаны хазар хүмүүсийн зүгээс монголчуудад хандаж тусламж хүссэн материал Интернэтэд байсан гэж өчлөө. Үнэхээр ч бид Афганистаны монголчуудад туслах цаг болоод байна.
Талибууд шашин, үндсээр ялгаварлах дайн хийсээр ирсэн. Суннит урсгалыг дагадаг талибуудын хувьд шийт хазарууд буруу номтон. Мөн талибууд нь пушту үндэстний дээрэнгүй үзэлтнүүд бөгөөд Герат мужид хазаруудыг бөөнөөр хөнөөж байсан. Афганистаны төвд орших Хазаражат 1996 онд талибууд засгийн эрхийг авснаас хойш эмгэнэлээр дүүрэн байв. Тиймээс ч хазарууд бусад үндэсний цөөнхийн хамт Умардын эвслийн талд тулалдсан. Олон хазарууд өдгөө ч яс үндсээр, арьс өнгөөр ялгаварлах дарлал дор, цагаачилж дүрвэн зүдэрч байна.
Манай Засгийн газар, террортой тэмцэхэд хувь нэмэр оруулах хүрээнд орогнол олгох, дүрвэгч хүлээн авахад бэлэн байна гэж мэдэгдсэн. Үүнийгээ ажил болгож, Афганистаны монголчуудыг аврах хэрэгтэй болоод байна. Энэ ажилд барууны улсууд, байгууллагууд тусалж, санхүүжүүлэх нь мэдээж. Зарим улстөрч газар нутгаа түрээсэлнэ худалдана гэх юм. Тэр “илүүдээ гарсан” нутаг дээрээ Афганистаны монголчуудыг суурьшуулбал эх орны эрх ашигт нийцэх биш үү?
Ч.Мөнхбаяр
MMI.IX
P.S. 2001 оны намар "Өдрийн сонинд" хэвлэгдсэн нийтлэл юм.
http://moenhbayar.blogspot.com/2010/02/blog-post_4234.html
Уугуулшууллын тухай Монгол Улсын Хууль
Сэтгүүлч Ч.Мєнхбаяр ахын санаачилж байсан энэ хуулийг сая олчихоод бөөн баяр боллоо.
Хазара монголчууд бол монголын сонирхолын хүрээнээс гадуур яваагүй юм шүү гэдгийг энэ санаачилга дээрээс дахин харах болно.
Монгол Улсын Хууль
2006 оны … сарын …-ны єдєр Улаанбаатар хот
Уугуулшууллын тухай
(Хуулийн концепци-тєсєл)
1 дvгээр бvлэг. Нийтлэг vндэслэл
1 дvгээр зvйл. Монгол Улсын уугуулшууллын бодлого явуулах эрх
Хvн амын олонхи нь монгол угсаатнаас бvрдсэн улсын хувьд; Монгол Улсын Vндсэн хууль ба бусад хуулиуд, Монгол Улс нэгдэн орсон олон улсын гэрээ, пакт, конвенци зэрэг баримт бичгvvд, Монгол Улсын нутагт хvлээн зєвшєєрєгдсєн олон улсын эрхзvйн тогтолцооны хэм хэмжээний хvрээнд багтсан эрхvvдийн дагуу Монгол Улс нь дэлхийн бvх монгол угсаатны тvvхэн эх орон, гал голомт болох, тvvний vндсэн дээр гадаадын монгол угсаатан харъяатыг єєрийн улсын уугуулшигч болгох эрхтэй.
2 дугаар зvйл. Уугуулшууллын хуулийг хэрэгжvvлэхийн ач холбогдол
Уугуулшууллын хуулийг хэрэгжvvлснээр Монгол Улсын:
1. Vндсэн, уугуул хvн ам болох монголчуудын:
1/ Зуу зуун жилийн турш эрхэмлэн дээдэлж явсан элэг нэгтнээрээ нэгдэн нийлэх, Их Монгол улсаа байгуулах тvvхэн шударга vзэл санаа хэрэгжиж эхэлнэ;
2/ Бvх vзvvлэлтээр уналтад хvрсэн байдлыг арилгаж, угсаатны хувьд аврах, шинэчлэх, сэргээн мандуулах хэтийн тєлєв нээгдэнэ;
3/ Бусад улсад амьдарч буй элэг нэгтнvvдийнхээ эрхийг хамгаалан тэтгэх vvргээ биелvvлэхэд дорвитой ахиц гарна;
2. Тусгаар тогтнол, аюулгvй байдал бэхжинэ;
3. Геополитик, стратегийн нєхцєл сайжирна;
4. Хєрш болон бусад улсуудтай тогтоосон найрамдалт харилцааг хєгжvvлэхэд тустай;
5. Нийгэм эрvvлжиж, ардчилал, шударга ёс, хvнлэг энэрэнгvйн vнэ цэнэт зvйлсийг тєлєвшvvлэхэд дэвшил ирнэ;
6. Оюун, эдийн засаг, соёл, батлан хамгаалах, оршихуйн потенциал єснє;
7. Хvн амын єсєлт эрс буурсан, хvн ам бага, хvн амын гадаад дотоод эрс шилжилт хєдєлгєєн зэрэг демографийн таагvй байдлын vр дагаврыг арилгана;
8. Газар нутгийн эзэмшигдэх тvвшин дээшлэнэ, суурьшил нутагшил жигдэрнэ;
9. Эдийн засгийн:
1/ Ашигт малтмалын нєєцєє vр нєлєєтэй, бvрэн дvvрэн эзэмших боломжууд нээгдэнэ;
2/ Хєгжил эрчимжинэ, зах зээл тэлнэ, далайц ихэснэ;
3/ Бvтэц сайжирна; гол салбарууд болох уул уурхай ард тvмний эрх ашигт vйлчилдэг болно, vйлдвэрлэл, газар тариалан сэргэнэ, мал аж ахуй шинэчлэгдэнэ, vйлчилгээ єргєжин тэлнэ.
4/ Мэргэшсэн боловсон хvчин, чадварлаг ажиллах хvчний архаг дутагдалыг багасгана.
3 дугаар зvйл. Энэ хуулийг тогтоох хуулийн vндэслэл
“Монгол Улсын иргэний харьяалал хийгээд харьяат болох, харьяатаас гарах vндэслэл, журмыг гагцхvv хуулиар тогтооно” гэсэн Монгол Улсын Vндсэн хуулийн II бvлгийн 15-р зvйлийн 1-д заасны дагуу энэхvv хууль тогтоогдож байна.
4 дvгээр зvйл. Хуулийн зорилт
Энэ хуулийн зорилт нь уугуулшигчийн эрх хэмжээг олгох, уугуулшигчийг Монгол Улсын харъяат болгох, уугуулшигчид тусламж vзvvлэхтэй холбогдсон эрхзvйн орчныг зохицуулахад оршино.
2 дугаар бvлэг. Уугуулшигчид горилогч, уугуулшигч
5 дугаар зvйл. Уугуулшигч болох эрх
Энэ хуульд монгол угсаатан гэж тодорхойлогдсон угсаатны бvлэгт хамаарагддаг, энэхvv хуулийн шаардлагыг хангах гадаадын харъяат нь эхнэр/нєхєр, насанд хvрээгvй хvvхдийн хамтаар (цаашид гэр бvл гэх) Монгол Улсын уугуулшигч болох эрхтэй.
6 дугаар зvйл. Уугуулшигчид горилогч
Насанд хvрсэн, хуулийн хариуцлага хvлээх чадвартай; монгол угсаатан буюу: монгол хэлтэн угсаатны бvлэг, тvрэг хэлтэн-монгол угсаат болох тува, алтай, сарт халимаг, перс хэлтэн-монгол угсаат болох хазар угсаатны бvлэгт хамаарах; Монгол Улсын иргэн болсны vндсэн дээр Монгол Улсад аж тєрєхийг хvсэгч; энэ хуульд заасны дагуу бичсэн єргєдєл, бvрдvvлсэн горилогчийн бичиг баримтыг зохих байгууллагад єгснєєр хvсэлтээ илэрхийлсэн; Монгол Улсад уугуулшигчийн виз, гэрчилгээгээр (цаашид уугуулшигчийн журмаар гэх) ирээгvй байгаа гадаадын иргэнийг уугуулшигчид горилогч (цаашид горилогч гэх) гэнэ.
7 дугаар зvйл. Уугуулшигч
Уугуулшигчийн эрх хэмжээтэй болсон, Монгол Улсад уугуулшигчийн журмаар ирсэн горилогчийг уугуулшигч гэх бєгєєд, эхнэр/нєхєр болон 16 насанд хvрсэн хvvхэд нь зєвшєєрлєє бичгээр илэрхийлсний vндсэн дээр, насанд хvрээгvй хvvхдийн хамтаар мєн уугуулшигч болох боломжтой.
3 дугаар бvлэг. Уугуулшигчийн эрх, vvрэг
8 дугаар зvйл. Уугуулшигчийн эрх
1. Монгол Улсын Vндсэн хууль ба бусад хуулиуд, Монгол Улс нэгдэн орсон олон улсын гэрээ, пакт, конвенци зэрэг баримт бичгvvд, Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт хvлээн зєвшєєрєгдсєн олон улсын эрхзvйн хэм хэмжээнд тусгагдсан бvх эрхээр Монгол Улсад уугуулшигч хангагдана.
2. Монгол Улсын иргэн, харьяат болсон уугуулшигч дээр дурдагдсан бvх эрх, тvvний дотор уугуулшигчид vзvvлэх тусламжийг авах эрхтэй бол; иргэн, харьяат болоогvй уугуулшигч Монгол Улсад удаан хугацаагаар оршин суух гадаадын харьяатын бvх эрх, уугуулшигчид vзvvлэх тусламжийг авах эрхтэй.
9 дvгээр зvйл. Уугуулшигчийн vvрэг
Уугуулшигч нь:
1. Горилогчийн бичиг баримтдаа єєрийн болон гэр бvлийнхээ талаар vнэн зєв мэдээлэл єгєх;
2. Уугуулшууллын тухай болон Монгол Улсын бусад хуулийг сахин биелvvлэх;
3. Хууль ёсны хєдєлмєр эрхлэн аж тєрєх;
4. Монгол хэлийг эзэмших;
5. Монголын ард тvмэн, хэл соёл, уламжлал, зан заншил, эрх ашгийг хvндэтгэж, эв нэгдлийг эрхэмлэн дээдлэх;
6. Монгол Улс, монголын ард тvмний эрх ашигт харшилсан vйл ажиллагаа явуулахгvй байх vvрэгтэй.
4 дvгээр бvлэг. Уугуулшигч болгох журам
10 дугаар зvйл. Горилогчийн бичиг баримтыг бvрдvvлэх
1. Горилогч болохын тулд, энэ хуулийн 2-р бvлгийн 6-р зvйлийн шаардлагад нийцсэн гадаадын харъяат юуны ємнє горилогчийн єргєдєл гаргаж, уугуулшигч болоход шаардлагатай бичиг баримтыг бvрдvvлэн (цаашид горилогчийн бичиг баримт гэх) илгээх учиртай.
2. Горилогчийн гэр бvлийнхний талаархи уугуулшигчийн гэрчилгээ олгоход зайлшгvй шаардлагатай мэдээлэл горилогчийн бичиг баримтад бvрэн агуулагдсан бол уугуулшигч болохыг хvссэн гэр бvлийн гишvvн бvр тус тусдаа горилогчийн бичиг баримт бvрдvvлэх шаардлагагvй.
3. Горилогчийн хамаатан, насанд хvрсэн хvvхэд уугуулшигч болохыг хvсвэл тусдаа горилогчийн бичиг баримт бvрдvvлж, тусдаа илгээнэ.
4. Горилогчийн бичиг баримтад хамрагдахгvй гэр бvлийн гишvvн болох горилогчийн хvvхэд, эцэг эх, монгол угсаат эхнэр/нєхєрийн эцэг эх горилогчтой гэр бvлийн холбоотойгоо нотолсон бичиг баримтын нотариатаар баталгаажуулсан хуулбарын хамт горилогчийн бичиг баримтуудаа багцаар илгээвэл асуудлыг нь илvv шуурхайгаар хамтад нь шийдэж, уугуулшигчийн гэрчилгээнvvдийг нь хамтад нь илгээнэ.
5. Горилогчийн бичиг баримтаа хууль ёсоор бvрдvvлсэн бол Монгол Улсын дипломат тєлєєлєгч рvv юм уу, Монгол Улсын Уугуулшууллын газар (цаашид УГ гэх) луу илгээнэ.
11 дvгээр зvйл. Горилогчийн бvрдvvлэх бичиг баримтын бvрэлдэхvvн
Горилогч дараахь бичиг баримтуудыг бvрдvvлнэ:
1. УГ-ын электрон маягтыг хэвлэж, гараар бєглєж гаргасан горилогчийн єргєдєл;
2. Горилогчийн паспорт, тєрсний гэрчилгээний хуулбар, горилогчийн болон тvvний гэр бvлийн бvх гишvvний 2 хувь цээж зураг;
3. Горилогч болон тvvний эхнэр/нєхрийн монгол угсаатайг нотлох харьяалагч улсынх нь засаг захиргааны байгууллагуудаас олгосон баримт бичгvvдийн хуулбар, хэрэв тийм баримт бичигтэй байх боломжгvй бол засаг захиргааны байгууллагын тодорхойлолт, эсвэл vндэсний чанартай байгууллагын тодорхойлолт (Монгол Улсын харьяат байсан бол монгол угсаатайг нотолсон Монгол Улсын баримт бичгvvдийн хуулбарыг хавсаргаж болно);
4. Эхнэр/нєхєр, насанд хvрээгvй хvvхдийн горилогчид албан ёсны хамааралтай болохыг баталсан бичиг баримтын хуулбар;
5. Горилогчийн гурван vеийн намтар;
6. Монгол Улсад хэрхэн ажил эрхлэх, аж тєрєх талаархи тєсєєллєє танилцуулсан бичиг;
7. Эрvvл мэндийн хувьд хvн амд онц аюулгvйг нотолсон, гэр бvлийн бvх гишvvдийн тухайд гаргасан зохих эмнэлгийн байгууллагын тодорхойлолт;
8. Єєрийн болон гэр бvлийн гишvvдийн хувьд ял шалгаж гаргасан цагдаагийн байгууллагын тодорхойлолт;
9. Горилогчийн эхнэр/нєхрийн болон 16 насанд хvрсэн хvvхдийн уугуулшигч болохыг зєвшєєрсєн бичиг;
10. Насанд хvрээгvй хvvхдийн харъяаллын талаар эх эцгийнх нь юм уу, хууль ёсны асрагч халамжлагчдынх нь зєвшилцсєн бичиг (Хэрэв хvvхэд хагас єнчин юм уу, нэг асран халамжлагчийн ивээлд байдаг бол зєвшилцсєн бичиг шаардлагагvй);
11. Горилогчийн монгол угсаатан эхнэр/нєхєр юм уу, єєр улсын иргэн болсон хvvхэд Монгол Улсын иргэн болохыг хvссэн бол тvvний хэвлэсэн электрон маягтыг єєрийн гараар бєглєсєн єргєдєл, иргэнийг нотолсон бичиг баримтын хуулбар;
12. Горилогч, тvvний эхнэр/нєхєр Монгол Улсын хуулийн дагуу Монгол Улсаас тэтгэвэр авах хvсэлтэй бол харъяалагдагч улсаасаа тэтгэвэр авч байснаа юм уу, уг улсдаа ажиллаж байснаа нотлох баримт бичгийн хуулбар;
13. Горилогч, тvvний эхнэр/нєхєр, хvvхэд Монгол Улсын хуулийн дагуу Монгол Улсаас тэтгэмж авах бол харъяалагдагч улсаасаа тэтгэмж авч байснаа нотлох баримт бичгийн хуулбар.
12 дугаар зvйл. Монгол хэлний шvvлэг, шалгалтын материал
1. Монгол хэлийг эзэмших хангалттай боломж бvхий БНХАУ-ын монгол угсаат иргэн горилогч Монгол Улсын дипломат тєлєєлєгч юм уу, эрх бvхий ажилтанд амаар єгсєн монгол хэлний шvvлгийн дvн, мєн тэрхvv тєлєєлєгч, ажилтны хяналтын дор бичгээр єгсєн монгол хэлний шалгалтын материалыг горилогчийн бичиг баримтууддаа хавсаргана.
2. Тийм улсын иргэн горилогчийн монгол угсааг тодорхойлоход эргэлзээ тєрєхvйц тохиолдол гарвал, тэрхvv тєлєєлєгч, ажилтны хяналтын дор, нvvр-гавал судлалын дvгнэлт гаргахад зориулсан фото зургийг авахуулж, горилогчийн бичиг баримтдаа хавсаргана.
13 дугаар зvйл. Горилогчийн бичиг баримтад тавигдах шаардлага
Дээрх баримтууд монгол, англи, орос хэлний нэгээр vйлдэгдэж, албан баримт бичгийн хуулбарууд нотариатаар баталгаажсан байна. Баримт єєр хэлээр vйлдэгдсэн бол нотариатаар баталгаажсан, дээрх хэлнvvдийн нэг рvv орчуулагдсан эхийг хамт хавсаргана.
14 дvгээр зvйл. Горилогчийн бичиг баримтын vндсэн дээр шийдвэр гаргах
1. Горилогчийн бичиг баримтыг Монгол Улсын дипломат тєлєєлєгч, хариуцлагатай ажилтан юм уу, УГ хvлээн авснаас хойш 3 сарын дотор уугуулшигчийн эрх хэмжээг олгох эсэх асуудлыг шийдвэрлэж, албан ёсны хариуг єгнє.
2. Албан ёсны хариуг єгєхдєє хуулийн шаардлагыг хангаж, уугуулшигч болсон хvнд уугуулшигчийн гэрчилгээг нь хамт илгээнэ. Уугуулшигч болоогvй хvнд албан ёсны хариуг горилогчийн бичиг баримтынх нь хамтаар илгээнэ.
3. Дээрх 3 сарын хугацаанд горилогчтой холбогдолтой мэдээллийг УГ хянан vзэх, тагнуулын ерєнхий газар шалгах, харъяатын асуудал хариуцсан тєв байгууллага бvртгэлжvvлэх ажлыг хийнэ.
15 дугаар зvйл. Уугуулшигчийн гэрчилгээ олгохоос татгалзах vндэслэл
Хэрэв горилогч:
1. Горилогчийн бичиг баримтаа хуулийн шаардлага хангахуйц хэмжээнд бvрдvvлж єгєєгvй;
2. Ял эдэлж байгаа, гэмт хэрэгт холбогдоод байгаа, эрvvгийн хэргээр эрэн сурвалжлагдаж буй, давтан юм уу хvнд гэмт хэргээр яллагдаж байсан;
3. Монгол Улсын vндэсний аюулгvй байдал, язгуур эрх ашгийн эсрэг vйл ажиллагаа явуулж байсан буюу явуулж байгаа бол;
4. Гоц халдварт євчин бvхий, наркологийн архаг хамааралтай, хуулийн хариуцлага хvлээж чадахгvйд хvргэсэн сэтгэл мэдрэлийн эмгэгтэй;
5. Монгол Улсын нутаг дэвсгэрээс албадан гаргаснаас хойш 5 жил єнгєрєєгvй;
6. Жилийн Монгол Улсын уугуулшигчийн квотоос хэтэрсэн бол энэхvv vндэслэлvvдээр Монгол Улсын уугуулшигчийн гэрчилгээ олгохоос татгалзана.
16 дугаар зvйл. Монгол Улсын уугуулшигчийн квот
1. Энэ хууль vйлчилж эхэлсэн оноос эхлэн хvлээж авах уугуулшигчийн жил бvрийн квотыг Монгол Улсын Засгийн газар (цаашид ЗГ гэх) тогтооно.
2. Квот тогтоогдсон жилдээ л хvчинтэй бєгєєд дараагийн он руу шилжихгvй.
3. Уугуулшигчид vзvvлэх тусламжийг авахаас татгалзсан уугуулшигч квотод хамрагдахгvй.
4. Угсаатны хувьд холимог уугуулшигч гэр бvлийн квот нь жилд монгол угсаатан олноор амьдардаг БНХАУ, ОХУ, БНАфгУ-аас тус бvр 100 гэр бvл, бусад улсаас нийт 100 гэр бvлээс илvvгvй байхаар тогтоогдоно.
17 дугаар зvйл. Уугуулшигчийн гэрчилгээ, уугуулшигчийн эрх хэмжээ
1. Уугуулшигчийн гэрчилгээ нь горилогч болон гэр бvлийнхнийг нь уугуулшигчийн эрх хэмжээнд хамруулсан баримт бичиг байна.
2. Уугуулшигчийн эрх хэмжээ гэдэг нь горилогч Монгол Улсын харъяат, иргэн болох, Монгол Улсад аж тєрєх, уугуулшигчид vзvvлэх тусламжийг авах эрхтэй болохыг хэлнэ.
3. Уугуулшигчийн эрх хэмжээ горилогч уугуулшигчийн журмаар Монгол Улсад ирсэн єдрєєс эхлэн vйлчлэх ба 3 жил vргэлжилнэ.
18 дугаар зvйл. Уугуулшигч Монгол Улсад ирэх, Монгол Улсын уугуулшигч болсонд тооцогдох, Монгол Улсын иргэн, харъяат болох
1. Уугуулшигчийн гэрчилгээ авсан горилогч Монгол Улсын дипломат тєлєєлєгчид хандаж, єєртєє болон гэр бvлийнхэндээ уугуулшигчийн виз авснаар Монгол Улсад нэвтрэх боломжтой болно. Монгол Улстай харилцан визгvй зорчдог улсын харъяат горилогч уугуулшигчийн гэрчилгээгээр Монгол Улсад нэвтэрнэ.
2. Уугуулшигчийн гэрчилгээ авсан горилогч уугуулшигчийн журмаар Монгол Улсад ирсэн бол тэр єдрєєсєє эхлэн уугуулшигч болсонд тооцогдоно.
3. Горилогч болон тvvний Монгол Улсын иргэн болох хvсэлтээ илэрхийлсэн эхнэр/нєхєр, насанд хvрээгvй хvvхэд нь єєр улсын иргэнчлэл, харъяатаас гарсан тохиолдолд Монгол Улсад ирсэн єдрєєсєє хойш 2 сарын дотор Монгол Улсын иргэн, харъяат болох боломжтой. Єєр улсын иргэнчлэл, харъяатаас гаралгvй Монгол Улсад ирсэн бол, гарсан єдрєєсєє хойш 2 сарын дотор Монгол Улсын иргэн, харъяат болох боломжтой. Горилогч байсан уугуулшигч Монгол Улсад ирснээсээ хойш єєр улсын иргэнчлэл, харъяатаас гарах ёстой хугацаа 1 жилээс хэтрэхгvй.
4. Уугуулшигчийн эхнэр/нєхєр монгол угсаатан бол, мєн хvvхэд Монгол Улсын харъяат болсон бол уугуулшигчийн хєнгєвчилсєн журмаар Монгол Улсын иргэн болох боломжтой. Тийм бус бол Монгол Улсын Харьяатын тухай хуулийн дагуу буюу энгийн журмаар Монгол Улсын иргэн болно.
5. Горилогч Монгол Улсад ирэхэд УГ-аас єгсєн баримтад vндэслэн, горилогч ирснээс хойш 2 сарын дотор Монголын Улсын харъяатын асуудал эрхэлсэн байгууллага Монгол Улсын иргэн болгох эсэхийг шийдвэрлэнэ.
5 дугаар бvлэг. Монгол Улсын Засгийн газраас (ЗГ) уугуулшигчид vзvvлэх тусламж
19 дvгээр зvйл. Уугуулшигчид туслах ЗГ-ын хєтєлбєр
1. Монгол Улс УГ болон ЗГ-ын бусад зохих бvтцээрээ дамжуулан уугуулшигчид эрх зvй, эд материалын болон бусад тусламжийг vзvvлнэ.
2. Монгол Улсын Засгийн газар (ЗГ) уугуулшигчид туслах vндсэн чиглэлvvдийг тодорхойлох, зохицуулах урт хугацааны хєтєлбєр боловсруулна. Уг хєтєлбєрийн vндсэн чиглэлvvд жилийн хєтєлбєрєєр хэрэгжинэ.
3. Уугуулшигчид туслах ЗГ-ын хєтєлбєрийг хэрэгжvvлэхэд шаардагдах мєнгє хєрєнгийг Улсын тєсєвт тусгайлан тусгаж байна.
4. Уугуулшигчид туслах урт хугацааны болон жилийн хєтєлбєрvvддээ ЗГ дараахь vvргvvдээ тусгана:
1/ Уугуулшигчийг Монгол Улс дахь тvр болон байнгын оршин суух газарт нь хvргэж єгсєн дунд ангиллын, агаарын бус тээврийн баримт нотолгоотой зардлыг нь нєхєн тєлнє. Агаарын бус тээврээр ирэхэд хангалттай мєнгийг олгох замаар уугуулшигчийн агаарын тээврийн зардлын хэсгийг нєхєн тєлнє.
2/ Уугуулшигчийн хувийн болон гэр бvлийн зориулалттай эд хєрєнгийг гаалийн татвар, хураамжаас чєлєєлнє.
3/ Уугуулшигчид нэг удаа (уугуулшигч гэр бvлийн гишvvн бvрд) сарын цалингийн албан ёсоор тогтоогдсон 2 доод хэмжээтэй тэнцэх мєнгє оногдохоор тусламжийг олгоно.
4/ Байнга суурьших, нутаглах газраа сонготол тvр байрших газрыг хєтєлбєрийн дагуу уугуулшигчийн саналыг харгалзан олгож, нэг удаа гэр, хашааг буцалтгvй тусламжийн журмаар єгнє. Тvр байрших газарт уугуулшигч байнга суурьших, нутаглах боломжтой. Уугуулшигчийн сонголт, хєтєлбєрийн боломжийн дагуу байнга суурьших, нутаглах газар сонгогдвол тэнд оршин суух зориулалттай газрыг олгоно.
5/ Уугуулшигч орон сууц барих болбол хєнгєлєлттэй зээллэгээр дэмжинэ.
6/ Уугуулшигч ажилгvй байх vед Монгол Улсад тогтоогдсон ажлын хєлсний доод хэмжээтэй тэнцэх тэтгэмжийг олгож байна.
7/ Тэтгэвэр авч байснаа баримт бичгээр нотолсон уугуулшигчид Монгол улсын тэтгэврийн доод хэмжээтэй тэнцэх тэтгэврийг олгож байна. Уугуулшигч буюу, уугуулшигч байсан хvн Монгол Улсад аж тєрж байхдаа тэтгэврийн насанд хvрвэл Монгол Улсын Тэтгэвэр, тэтгэмжийн тухай хуулийн дагуу тэтгэврээ тогтоолгоно, тvvний хилийн чанадад ажилласан хугацаа нь Монгол Улсад ажилласантай дvйцэгдэнэ.
8/ Уугуулшигч Монгол Улсын хуулиар тогтоогдсон бусад тэтгэмжvvдийг зохих баримт, нотолгооны vндсэн дээр авах боломжтой. Мєн Монгол Улсад тэтгэмжээ тогтоолгон авч болно.
9/ Уугуулшигчийн нийгмийн болон эрvvл мэндийн даатгалыг тєлнє.
10/ Уугуулшигчийг ажлаар хангана. Ялангуяа уул уурхайн салбарт олон ажлын байр буй болгох, бичил, бага уурхай эрхлэх тааламжтай нєхцєл бvрдvvлэх замаар ажлаар хангах явдалд онцгой анхаарна.
11/ Уугуулшигчийн урьд амьдарч байсан улсдаа авсан боловсролыг гэрчлэх баримт бичгvvдийг хvлээн зєвшєєрєх нєхцлийг бvрдvvлнэ.
12/ Уугуулшигч бизнес эрхэлж, ажлын байр буй болгох, ашигт малтмал олборлохыг болон, бизнесменvvд уугуулшигчид ажлын байр буй болгох, тэдэнд туслахыг бизнесийн хєнгєлєлттэй нєхцєлєєр дэмжинэ. Ялангуяа уугуулшигч ашигт малтмал олборлох, бичил, бага уурхай эрхлэх явдлыг онцгойлон дэмжинэ.
13/ Уугуулшигчийг сурч боловсрох нєхцлєєр хангана. Хvvхдийг нь шаардлагатай бол монгол дунд сургуульд суралцуулах vнэ тєлбєргvй бэлтгэл сургалтад хамруулна.
14/ Уугуулшигчид шаардлагатай бол дасан зохицох тусгай дамжаанд vнэ тєлбєргvй суралцах боломж олгоно. Дасан зохицох дамжаанд монгол хэл, бизнесийн, хєдєлмєрийн, эрvvл мэндийн, даатгалын зэрэг хууль тогтоомжууд, зарим байгууллагын vйл ажиллагаа зэргийг таниулах, сургах болно.
15/ Уугуулшигчийг Монгол Улс дайны байдалд байгаа бус нєхцєлд цэргийн албанаас чєлєєлнє.
16/ Уугуулшигчид vзvvлж буй тусламжийн ач холбогдлыг уугуул иргэдэд зєв зvйтэйгээр ойлгуулан сурталчилж; уугуулшигчийг тусламжид хамруулах болон бvх нийгмийн хичээл зvтгэлээр монгол угсаатан-соёлын орон зайд идээшvvлэх ажилд уугуул иргэдийг идэвхтэйгээр оролцуулах арга хэмжээг зохион байгуулж байна.
6 дугаар бvлэг. Уугуулшигчийн эрх хэмжээг хvчингvй болгох
20 дугаар зvйл. Уугуулшигчийн эрх хэмжээг хvчингvй болгох vндэслэлvvд
1. Насанд хvрсэн уугуулшигчийн гэрчилгээг хvчингvйд тооцох замаар уугуулшигчийн эрх хэмжээг хvчингvй болгох бєгєєд:
1/ Хууль бусаар уугуулшигч болсон;
2/ Горилогч асан уугуулшигч болсноосоо хойш хvндэтгэх шалтгаангvйгээр 1 жилийн дотор єєр улсын иргэнчлэлээс гараагvй;
3/ Уугуулшигч болсон хойноо Монгол улсын vндэсний аюулгvй байдал, язгуур эрх ашгийн эсрэг vйл ажиллагаа явуулах;
4/ Уугуулшигчийн гэрчилгээг авснаасаа хойш тухайн байдалд хvргэсэн хvндэтгэх шалтгааныг мэдэгдэлгvйгээр 3 жилийн дотор Монгол Улсад уугуулшигчийн журмаар ирээгvй;
5/ Уугуулшигч эрх хэмжээгээ хvчингvй болгох хvсэлт тавих;
6/ Уугуулшигч нас барах;
7/ Уугуулшигч болсноос хойш 3 жил єнгєрєх тохиолдлуудад уугуулшигчийн эрх хэмжээг хvчингvй болгоно.
2. Уугуулшигчийн эрх хэмжээг хvчингvй болгох нь бусад уугуулшигчийн эрх хэмжээнд нєлєєлєхгvй.
7 дугаар бvлэг. Монгол Улсын Уугуулшууллын Газар
21 дvгээр зvйл. Монгол Улсын Уугуулшууллын Газрыг байгуулах, тvvний эрх vvрэг
1. Уугуулшууллын хуулийг болон уугуулшигчид туслах ЗГ-ын хєтєлбєрийг хэрэгжvvлэх, биелvvлэх ажлыг гvйцэтгэх, зохион байгуулах, хянах vvрэгтэй гол байгууллага УГ-ыг ЗГ Монгол Улсын Хууль зvй, дотоод хэргийн яамны дэргэд байгуулна.
2. УГ нь vvргээ биелvvлэхэд шаардлагатай эрхvvдийг эдлэнэ.
8 дугаар бvлэг. Уугуулшууллыг дэмжих ЗГ-ын vйл ажиллагааны чиглэлvvд
22 дугаар зvйл. Уугуулшууллыг тєрийн бодлогоор дэмжих
ЗГ:
1.Уугуулшууллыг Монгол Улсын стратеги, геополитикийн тэргvvлэх чиглэл, Монгол Улсын хэтийн тєлєвд шийдвэрлэх ач холбогдолтой, улс vндэстнийг аврах vйл явц гэж vзэн дэмжинэ.
2. Хууль зvй, дотоод хэргийн яамны харъяа УГ-ыг байгуулж, vйл ажиллагааг нь тал бvрээр дэмжинэ.
3. Уугуулшигчид туслах хєтєлбєрийг боловсруулж, УГ болон бусад зохих бvтцээрээ дамжуулан хэрэгжvvлнэ.
4. Уул уурхайн салбарт уугуулшигчид зориулсан олон тооны ажлын байр буй болгох, бичил, бага уурхай эрхлэх тааламжтай нєхцєл бvрдvvлэх тал дээр онцгой анхааран ажиллана. Бусад салбарт болон эдийн засгийн чєлєєт бvсэд тэдэнд зориулсан олон тооны ажлын байр буй болгохын тєлєє чармайн ажиллана.
5. Уугуулшууллын бодлогыг хэрэгжvvлэхэд олон улсын байгууллага, гадаад улсуудын тусламжийг авах арга замыг эрэлхийлж, олж, тусламжийг vр нєлєєтэй зарцуулж байна.
6. Монгол угсаат иргэд бvхий улсуудтай хамтран ажиллаж, харилцан туслалцаж байна.
23 дугаар зvйл. Уугуулшууллыг санхvvжvvлэх
ЗГ:
1.Уугуулшууллыг санхvvжvvлэхийн тулд уул уурхайн салбараас олох орлогыг эрс нэмэгдvvлэх ажлыг зохион байгуулж, уг орлогоос уугуулшууллын бодлогыг хэрэгжvvлэхэд єргєнєєр ашиглана.
2. Гадаадаас уугуулшууллын зорилгоор зээл тусламж авч ашиглана. Монгол угсаат олон иргэдтэй улсаас тусламж авах бодлого баримтална.
3. Хандив, бусад эх vvсвэрээс бvрдэх Уугуулшууллын Санг байгуулж ажиллана.
4. Уугуулшуулалд тустай хєрєнгє оруулалтыг тал бvрээр дэмжинэ.
9 дvгээр бvлэг. Хууль хvчин тєгєлдєр болох
Энэхvv хууль нийтлэгдсэн єдрєєсєє эхлэн хvчин тєгєлдєр болно.
УИХ-ын дарга ...
Хуулийн тєслийг зохиогч Ч.Мєнхбаяр
2006.05.30
2007.02.08-нд №1 засварлалт гvйцэв.
4-р бvлгийн 11.7, 12.2, 14.1, 14.4-т 2007.10.14-нд засвар хийв.
http://moenhbayar.blogspot.com/2007/10/blog-post.html
Хазара монголчууд бол монголын сонирхолын хүрээнээс гадуур яваагүй юм шүү гэдгийг энэ санаачилга дээрээс дахин харах болно.
Монгол Улсын Хууль
2006 оны … сарын …-ны єдєр Улаанбаатар хот
Уугуулшууллын тухай
(Хуулийн концепци-тєсєл)
1 дvгээр бvлэг. Нийтлэг vндэслэл
1 дvгээр зvйл. Монгол Улсын уугуулшууллын бодлого явуулах эрх
Хvн амын олонхи нь монгол угсаатнаас бvрдсэн улсын хувьд; Монгол Улсын Vндсэн хууль ба бусад хуулиуд, Монгол Улс нэгдэн орсон олон улсын гэрээ, пакт, конвенци зэрэг баримт бичгvvд, Монгол Улсын нутагт хvлээн зєвшєєрєгдсєн олон улсын эрхзvйн тогтолцооны хэм хэмжээний хvрээнд багтсан эрхvvдийн дагуу Монгол Улс нь дэлхийн бvх монгол угсаатны тvvхэн эх орон, гал голомт болох, тvvний vндсэн дээр гадаадын монгол угсаатан харъяатыг єєрийн улсын уугуулшигч болгох эрхтэй.
2 дугаар зvйл. Уугуулшууллын хуулийг хэрэгжvvлэхийн ач холбогдол
Уугуулшууллын хуулийг хэрэгжvvлснээр Монгол Улсын:
1. Vндсэн, уугуул хvн ам болох монголчуудын:
1/ Зуу зуун жилийн турш эрхэмлэн дээдэлж явсан элэг нэгтнээрээ нэгдэн нийлэх, Их Монгол улсаа байгуулах тvvхэн шударга vзэл санаа хэрэгжиж эхэлнэ;
2/ Бvх vзvvлэлтээр уналтад хvрсэн байдлыг арилгаж, угсаатны хувьд аврах, шинэчлэх, сэргээн мандуулах хэтийн тєлєв нээгдэнэ;
3/ Бусад улсад амьдарч буй элэг нэгтнvvдийнхээ эрхийг хамгаалан тэтгэх vvргээ биелvvлэхэд дорвитой ахиц гарна;
2. Тусгаар тогтнол, аюулгvй байдал бэхжинэ;
3. Геополитик, стратегийн нєхцєл сайжирна;
4. Хєрш болон бусад улсуудтай тогтоосон найрамдалт харилцааг хєгжvvлэхэд тустай;
5. Нийгэм эрvvлжиж, ардчилал, шударга ёс, хvнлэг энэрэнгvйн vнэ цэнэт зvйлсийг тєлєвшvvлэхэд дэвшил ирнэ;
6. Оюун, эдийн засаг, соёл, батлан хамгаалах, оршихуйн потенциал єснє;
7. Хvн амын єсєлт эрс буурсан, хvн ам бага, хvн амын гадаад дотоод эрс шилжилт хєдєлгєєн зэрэг демографийн таагvй байдлын vр дагаврыг арилгана;
8. Газар нутгийн эзэмшигдэх тvвшин дээшлэнэ, суурьшил нутагшил жигдэрнэ;
9. Эдийн засгийн:
1/ Ашигт малтмалын нєєцєє vр нєлєєтэй, бvрэн дvvрэн эзэмших боломжууд нээгдэнэ;
2/ Хєгжил эрчимжинэ, зах зээл тэлнэ, далайц ихэснэ;
3/ Бvтэц сайжирна; гол салбарууд болох уул уурхай ард тvмний эрх ашигт vйлчилдэг болно, vйлдвэрлэл, газар тариалан сэргэнэ, мал аж ахуй шинэчлэгдэнэ, vйлчилгээ єргєжин тэлнэ.
4/ Мэргэшсэн боловсон хvчин, чадварлаг ажиллах хvчний архаг дутагдалыг багасгана.
3 дугаар зvйл. Энэ хуулийг тогтоох хуулийн vндэслэл
“Монгол Улсын иргэний харьяалал хийгээд харьяат болох, харьяатаас гарах vндэслэл, журмыг гагцхvv хуулиар тогтооно” гэсэн Монгол Улсын Vндсэн хуулийн II бvлгийн 15-р зvйлийн 1-д заасны дагуу энэхvv хууль тогтоогдож байна.
4 дvгээр зvйл. Хуулийн зорилт
Энэ хуулийн зорилт нь уугуулшигчийн эрх хэмжээг олгох, уугуулшигчийг Монгол Улсын харъяат болгох, уугуулшигчид тусламж vзvvлэхтэй холбогдсон эрхзvйн орчныг зохицуулахад оршино.
2 дугаар бvлэг. Уугуулшигчид горилогч, уугуулшигч
5 дугаар зvйл. Уугуулшигч болох эрх
Энэ хуульд монгол угсаатан гэж тодорхойлогдсон угсаатны бvлэгт хамаарагддаг, энэхvv хуулийн шаардлагыг хангах гадаадын харъяат нь эхнэр/нєхєр, насанд хvрээгvй хvvхдийн хамтаар (цаашид гэр бvл гэх) Монгол Улсын уугуулшигч болох эрхтэй.
6 дугаар зvйл. Уугуулшигчид горилогч
Насанд хvрсэн, хуулийн хариуцлага хvлээх чадвартай; монгол угсаатан буюу: монгол хэлтэн угсаатны бvлэг, тvрэг хэлтэн-монгол угсаат болох тува, алтай, сарт халимаг, перс хэлтэн-монгол угсаат болох хазар угсаатны бvлэгт хамаарах; Монгол Улсын иргэн болсны vндсэн дээр Монгол Улсад аж тєрєхийг хvсэгч; энэ хуульд заасны дагуу бичсэн єргєдєл, бvрдvvлсэн горилогчийн бичиг баримтыг зохих байгууллагад єгснєєр хvсэлтээ илэрхийлсэн; Монгол Улсад уугуулшигчийн виз, гэрчилгээгээр (цаашид уугуулшигчийн журмаар гэх) ирээгvй байгаа гадаадын иргэнийг уугуулшигчид горилогч (цаашид горилогч гэх) гэнэ.
7 дугаар зvйл. Уугуулшигч
Уугуулшигчийн эрх хэмжээтэй болсон, Монгол Улсад уугуулшигчийн журмаар ирсэн горилогчийг уугуулшигч гэх бєгєєд, эхнэр/нєхєр болон 16 насанд хvрсэн хvvхэд нь зєвшєєрлєє бичгээр илэрхийлсний vндсэн дээр, насанд хvрээгvй хvvхдийн хамтаар мєн уугуулшигч болох боломжтой.
3 дугаар бvлэг. Уугуулшигчийн эрх, vvрэг
8 дугаар зvйл. Уугуулшигчийн эрх
1. Монгол Улсын Vндсэн хууль ба бусад хуулиуд, Монгол Улс нэгдэн орсон олон улсын гэрээ, пакт, конвенци зэрэг баримт бичгvvд, Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт хvлээн зєвшєєрєгдсєн олон улсын эрхзvйн хэм хэмжээнд тусгагдсан бvх эрхээр Монгол Улсад уугуулшигч хангагдана.
2. Монгол Улсын иргэн, харьяат болсон уугуулшигч дээр дурдагдсан бvх эрх, тvvний дотор уугуулшигчид vзvvлэх тусламжийг авах эрхтэй бол; иргэн, харьяат болоогvй уугуулшигч Монгол Улсад удаан хугацаагаар оршин суух гадаадын харьяатын бvх эрх, уугуулшигчид vзvvлэх тусламжийг авах эрхтэй.
9 дvгээр зvйл. Уугуулшигчийн vvрэг
Уугуулшигч нь:
1. Горилогчийн бичиг баримтдаа єєрийн болон гэр бvлийнхээ талаар vнэн зєв мэдээлэл єгєх;
2. Уугуулшууллын тухай болон Монгол Улсын бусад хуулийг сахин биелvvлэх;
3. Хууль ёсны хєдєлмєр эрхлэн аж тєрєх;
4. Монгол хэлийг эзэмших;
5. Монголын ард тvмэн, хэл соёл, уламжлал, зан заншил, эрх ашгийг хvндэтгэж, эв нэгдлийг эрхэмлэн дээдлэх;
6. Монгол Улс, монголын ард тvмний эрх ашигт харшилсан vйл ажиллагаа явуулахгvй байх vvрэгтэй.
4 дvгээр бvлэг. Уугуулшигч болгох журам
10 дугаар зvйл. Горилогчийн бичиг баримтыг бvрдvvлэх
1. Горилогч болохын тулд, энэ хуулийн 2-р бvлгийн 6-р зvйлийн шаардлагад нийцсэн гадаадын харъяат юуны ємнє горилогчийн єргєдєл гаргаж, уугуулшигч болоход шаардлагатай бичиг баримтыг бvрдvvлэн (цаашид горилогчийн бичиг баримт гэх) илгээх учиртай.
2. Горилогчийн гэр бvлийнхний талаархи уугуулшигчийн гэрчилгээ олгоход зайлшгvй шаардлагатай мэдээлэл горилогчийн бичиг баримтад бvрэн агуулагдсан бол уугуулшигч болохыг хvссэн гэр бvлийн гишvvн бvр тус тусдаа горилогчийн бичиг баримт бvрдvvлэх шаардлагагvй.
3. Горилогчийн хамаатан, насанд хvрсэн хvvхэд уугуулшигч болохыг хvсвэл тусдаа горилогчийн бичиг баримт бvрдvvлж, тусдаа илгээнэ.
4. Горилогчийн бичиг баримтад хамрагдахгvй гэр бvлийн гишvvн болох горилогчийн хvvхэд, эцэг эх, монгол угсаат эхнэр/нєхєрийн эцэг эх горилогчтой гэр бvлийн холбоотойгоо нотолсон бичиг баримтын нотариатаар баталгаажуулсан хуулбарын хамт горилогчийн бичиг баримтуудаа багцаар илгээвэл асуудлыг нь илvv шуурхайгаар хамтад нь шийдэж, уугуулшигчийн гэрчилгээнvvдийг нь хамтад нь илгээнэ.
5. Горилогчийн бичиг баримтаа хууль ёсоор бvрдvvлсэн бол Монгол Улсын дипломат тєлєєлєгч рvv юм уу, Монгол Улсын Уугуулшууллын газар (цаашид УГ гэх) луу илгээнэ.
11 дvгээр зvйл. Горилогчийн бvрдvvлэх бичиг баримтын бvрэлдэхvvн
Горилогч дараахь бичиг баримтуудыг бvрдvvлнэ:
1. УГ-ын электрон маягтыг хэвлэж, гараар бєглєж гаргасан горилогчийн єргєдєл;
2. Горилогчийн паспорт, тєрсний гэрчилгээний хуулбар, горилогчийн болон тvvний гэр бvлийн бvх гишvvний 2 хувь цээж зураг;
3. Горилогч болон тvvний эхнэр/нєхрийн монгол угсаатайг нотлох харьяалагч улсынх нь засаг захиргааны байгууллагуудаас олгосон баримт бичгvvдийн хуулбар, хэрэв тийм баримт бичигтэй байх боломжгvй бол засаг захиргааны байгууллагын тодорхойлолт, эсвэл vндэсний чанартай байгууллагын тодорхойлолт (Монгол Улсын харьяат байсан бол монгол угсаатайг нотолсон Монгол Улсын баримт бичгvvдийн хуулбарыг хавсаргаж болно);
4. Эхнэр/нєхєр, насанд хvрээгvй хvvхдийн горилогчид албан ёсны хамааралтай болохыг баталсан бичиг баримтын хуулбар;
5. Горилогчийн гурван vеийн намтар;
6. Монгол Улсад хэрхэн ажил эрхлэх, аж тєрєх талаархи тєсєєллєє танилцуулсан бичиг;
7. Эрvvл мэндийн хувьд хvн амд онц аюулгvйг нотолсон, гэр бvлийн бvх гишvvдийн тухайд гаргасан зохих эмнэлгийн байгууллагын тодорхойлолт;
8. Єєрийн болон гэр бvлийн гишvvдийн хувьд ял шалгаж гаргасан цагдаагийн байгууллагын тодорхойлолт;
9. Горилогчийн эхнэр/нєхрийн болон 16 насанд хvрсэн хvvхдийн уугуулшигч болохыг зєвшєєрсєн бичиг;
10. Насанд хvрээгvй хvvхдийн харъяаллын талаар эх эцгийнх нь юм уу, хууль ёсны асрагч халамжлагчдынх нь зєвшилцсєн бичиг (Хэрэв хvvхэд хагас єнчин юм уу, нэг асран халамжлагчийн ивээлд байдаг бол зєвшилцсєн бичиг шаардлагагvй);
11. Горилогчийн монгол угсаатан эхнэр/нєхєр юм уу, єєр улсын иргэн болсон хvvхэд Монгол Улсын иргэн болохыг хvссэн бол тvvний хэвлэсэн электрон маягтыг єєрийн гараар бєглєсєн єргєдєл, иргэнийг нотолсон бичиг баримтын хуулбар;
12. Горилогч, тvvний эхнэр/нєхєр Монгол Улсын хуулийн дагуу Монгол Улсаас тэтгэвэр авах хvсэлтэй бол харъяалагдагч улсаасаа тэтгэвэр авч байснаа юм уу, уг улсдаа ажиллаж байснаа нотлох баримт бичгийн хуулбар;
13. Горилогч, тvvний эхнэр/нєхєр, хvvхэд Монгол Улсын хуулийн дагуу Монгол Улсаас тэтгэмж авах бол харъяалагдагч улсаасаа тэтгэмж авч байснаа нотлох баримт бичгийн хуулбар.
12 дугаар зvйл. Монгол хэлний шvvлэг, шалгалтын материал
1. Монгол хэлийг эзэмших хангалттай боломж бvхий БНХАУ-ын монгол угсаат иргэн горилогч Монгол Улсын дипломат тєлєєлєгч юм уу, эрх бvхий ажилтанд амаар єгсєн монгол хэлний шvvлгийн дvн, мєн тэрхvv тєлєєлєгч, ажилтны хяналтын дор бичгээр єгсєн монгол хэлний шалгалтын материалыг горилогчийн бичиг баримтууддаа хавсаргана.
2. Тийм улсын иргэн горилогчийн монгол угсааг тодорхойлоход эргэлзээ тєрєхvйц тохиолдол гарвал, тэрхvv тєлєєлєгч, ажилтны хяналтын дор, нvvр-гавал судлалын дvгнэлт гаргахад зориулсан фото зургийг авахуулж, горилогчийн бичиг баримтдаа хавсаргана.
13 дугаар зvйл. Горилогчийн бичиг баримтад тавигдах шаардлага
Дээрх баримтууд монгол, англи, орос хэлний нэгээр vйлдэгдэж, албан баримт бичгийн хуулбарууд нотариатаар баталгаажсан байна. Баримт єєр хэлээр vйлдэгдсэн бол нотариатаар баталгаажсан, дээрх хэлнvvдийн нэг рvv орчуулагдсан эхийг хамт хавсаргана.
14 дvгээр зvйл. Горилогчийн бичиг баримтын vндсэн дээр шийдвэр гаргах
1. Горилогчийн бичиг баримтыг Монгол Улсын дипломат тєлєєлєгч, хариуцлагатай ажилтан юм уу, УГ хvлээн авснаас хойш 3 сарын дотор уугуулшигчийн эрх хэмжээг олгох эсэх асуудлыг шийдвэрлэж, албан ёсны хариуг єгнє.
2. Албан ёсны хариуг єгєхдєє хуулийн шаардлагыг хангаж, уугуулшигч болсон хvнд уугуулшигчийн гэрчилгээг нь хамт илгээнэ. Уугуулшигч болоогvй хvнд албан ёсны хариуг горилогчийн бичиг баримтынх нь хамтаар илгээнэ.
3. Дээрх 3 сарын хугацаанд горилогчтой холбогдолтой мэдээллийг УГ хянан vзэх, тагнуулын ерєнхий газар шалгах, харъяатын асуудал хариуцсан тєв байгууллага бvртгэлжvvлэх ажлыг хийнэ.
15 дугаар зvйл. Уугуулшигчийн гэрчилгээ олгохоос татгалзах vндэслэл
Хэрэв горилогч:
1. Горилогчийн бичиг баримтаа хуулийн шаардлага хангахуйц хэмжээнд бvрдvvлж єгєєгvй;
2. Ял эдэлж байгаа, гэмт хэрэгт холбогдоод байгаа, эрvvгийн хэргээр эрэн сурвалжлагдаж буй, давтан юм уу хvнд гэмт хэргээр яллагдаж байсан;
3. Монгол Улсын vндэсний аюулгvй байдал, язгуур эрх ашгийн эсрэг vйл ажиллагаа явуулж байсан буюу явуулж байгаа бол;
4. Гоц халдварт євчин бvхий, наркологийн архаг хамааралтай, хуулийн хариуцлага хvлээж чадахгvйд хvргэсэн сэтгэл мэдрэлийн эмгэгтэй;
5. Монгол Улсын нутаг дэвсгэрээс албадан гаргаснаас хойш 5 жил єнгєрєєгvй;
6. Жилийн Монгол Улсын уугуулшигчийн квотоос хэтэрсэн бол энэхvv vндэслэлvvдээр Монгол Улсын уугуулшигчийн гэрчилгээ олгохоос татгалзана.
16 дугаар зvйл. Монгол Улсын уугуулшигчийн квот
1. Энэ хууль vйлчилж эхэлсэн оноос эхлэн хvлээж авах уугуулшигчийн жил бvрийн квотыг Монгол Улсын Засгийн газар (цаашид ЗГ гэх) тогтооно.
2. Квот тогтоогдсон жилдээ л хvчинтэй бєгєєд дараагийн он руу шилжихгvй.
3. Уугуулшигчид vзvvлэх тусламжийг авахаас татгалзсан уугуулшигч квотод хамрагдахгvй.
4. Угсаатны хувьд холимог уугуулшигч гэр бvлийн квот нь жилд монгол угсаатан олноор амьдардаг БНХАУ, ОХУ, БНАфгУ-аас тус бvр 100 гэр бvл, бусад улсаас нийт 100 гэр бvлээс илvvгvй байхаар тогтоогдоно.
17 дугаар зvйл. Уугуулшигчийн гэрчилгээ, уугуулшигчийн эрх хэмжээ
1. Уугуулшигчийн гэрчилгээ нь горилогч болон гэр бvлийнхнийг нь уугуулшигчийн эрх хэмжээнд хамруулсан баримт бичиг байна.
2. Уугуулшигчийн эрх хэмжээ гэдэг нь горилогч Монгол Улсын харъяат, иргэн болох, Монгол Улсад аж тєрєх, уугуулшигчид vзvvлэх тусламжийг авах эрхтэй болохыг хэлнэ.
3. Уугуулшигчийн эрх хэмжээ горилогч уугуулшигчийн журмаар Монгол Улсад ирсэн єдрєєс эхлэн vйлчлэх ба 3 жил vргэлжилнэ.
18 дугаар зvйл. Уугуулшигч Монгол Улсад ирэх, Монгол Улсын уугуулшигч болсонд тооцогдох, Монгол Улсын иргэн, харъяат болох
1. Уугуулшигчийн гэрчилгээ авсан горилогч Монгол Улсын дипломат тєлєєлєгчид хандаж, єєртєє болон гэр бvлийнхэндээ уугуулшигчийн виз авснаар Монгол Улсад нэвтрэх боломжтой болно. Монгол Улстай харилцан визгvй зорчдог улсын харъяат горилогч уугуулшигчийн гэрчилгээгээр Монгол Улсад нэвтэрнэ.
2. Уугуулшигчийн гэрчилгээ авсан горилогч уугуулшигчийн журмаар Монгол Улсад ирсэн бол тэр єдрєєсєє эхлэн уугуулшигч болсонд тооцогдоно.
3. Горилогч болон тvvний Монгол Улсын иргэн болох хvсэлтээ илэрхийлсэн эхнэр/нєхєр, насанд хvрээгvй хvvхэд нь єєр улсын иргэнчлэл, харъяатаас гарсан тохиолдолд Монгол Улсад ирсэн єдрєєсєє хойш 2 сарын дотор Монгол Улсын иргэн, харъяат болох боломжтой. Єєр улсын иргэнчлэл, харъяатаас гаралгvй Монгол Улсад ирсэн бол, гарсан єдрєєсєє хойш 2 сарын дотор Монгол Улсын иргэн, харъяат болох боломжтой. Горилогч байсан уугуулшигч Монгол Улсад ирснээсээ хойш єєр улсын иргэнчлэл, харъяатаас гарах ёстой хугацаа 1 жилээс хэтрэхгvй.
4. Уугуулшигчийн эхнэр/нєхєр монгол угсаатан бол, мєн хvvхэд Монгол Улсын харъяат болсон бол уугуулшигчийн хєнгєвчилсєн журмаар Монгол Улсын иргэн болох боломжтой. Тийм бус бол Монгол Улсын Харьяатын тухай хуулийн дагуу буюу энгийн журмаар Монгол Улсын иргэн болно.
5. Горилогч Монгол Улсад ирэхэд УГ-аас єгсєн баримтад vндэслэн, горилогч ирснээс хойш 2 сарын дотор Монголын Улсын харъяатын асуудал эрхэлсэн байгууллага Монгол Улсын иргэн болгох эсэхийг шийдвэрлэнэ.
5 дугаар бvлэг. Монгол Улсын Засгийн газраас (ЗГ) уугуулшигчид vзvvлэх тусламж
19 дvгээр зvйл. Уугуулшигчид туслах ЗГ-ын хєтєлбєр
1. Монгол Улс УГ болон ЗГ-ын бусад зохих бvтцээрээ дамжуулан уугуулшигчид эрх зvй, эд материалын болон бусад тусламжийг vзvvлнэ.
2. Монгол Улсын Засгийн газар (ЗГ) уугуулшигчид туслах vндсэн чиглэлvvдийг тодорхойлох, зохицуулах урт хугацааны хєтєлбєр боловсруулна. Уг хєтєлбєрийн vндсэн чиглэлvvд жилийн хєтєлбєрєєр хэрэгжинэ.
3. Уугуулшигчид туслах ЗГ-ын хєтєлбєрийг хэрэгжvvлэхэд шаардагдах мєнгє хєрєнгийг Улсын тєсєвт тусгайлан тусгаж байна.
4. Уугуулшигчид туслах урт хугацааны болон жилийн хєтєлбєрvvддээ ЗГ дараахь vvргvvдээ тусгана:
1/ Уугуулшигчийг Монгол Улс дахь тvр болон байнгын оршин суух газарт нь хvргэж єгсєн дунд ангиллын, агаарын бус тээврийн баримт нотолгоотой зардлыг нь нєхєн тєлнє. Агаарын бус тээврээр ирэхэд хангалттай мєнгийг олгох замаар уугуулшигчийн агаарын тээврийн зардлын хэсгийг нєхєн тєлнє.
2/ Уугуулшигчийн хувийн болон гэр бvлийн зориулалттай эд хєрєнгийг гаалийн татвар, хураамжаас чєлєєлнє.
3/ Уугуулшигчид нэг удаа (уугуулшигч гэр бvлийн гишvvн бvрд) сарын цалингийн албан ёсоор тогтоогдсон 2 доод хэмжээтэй тэнцэх мєнгє оногдохоор тусламжийг олгоно.
4/ Байнга суурьших, нутаглах газраа сонготол тvр байрших газрыг хєтєлбєрийн дагуу уугуулшигчийн саналыг харгалзан олгож, нэг удаа гэр, хашааг буцалтгvй тусламжийн журмаар єгнє. Тvр байрших газарт уугуулшигч байнга суурьших, нутаглах боломжтой. Уугуулшигчийн сонголт, хєтєлбєрийн боломжийн дагуу байнга суурьших, нутаглах газар сонгогдвол тэнд оршин суух зориулалттай газрыг олгоно.
5/ Уугуулшигч орон сууц барих болбол хєнгєлєлттэй зээллэгээр дэмжинэ.
6/ Уугуулшигч ажилгvй байх vед Монгол Улсад тогтоогдсон ажлын хєлсний доод хэмжээтэй тэнцэх тэтгэмжийг олгож байна.
7/ Тэтгэвэр авч байснаа баримт бичгээр нотолсон уугуулшигчид Монгол улсын тэтгэврийн доод хэмжээтэй тэнцэх тэтгэврийг олгож байна. Уугуулшигч буюу, уугуулшигч байсан хvн Монгол Улсад аж тєрж байхдаа тэтгэврийн насанд хvрвэл Монгол Улсын Тэтгэвэр, тэтгэмжийн тухай хуулийн дагуу тэтгэврээ тогтоолгоно, тvvний хилийн чанадад ажилласан хугацаа нь Монгол Улсад ажилласантай дvйцэгдэнэ.
8/ Уугуулшигч Монгол Улсын хуулиар тогтоогдсон бусад тэтгэмжvvдийг зохих баримт, нотолгооны vндсэн дээр авах боломжтой. Мєн Монгол Улсад тэтгэмжээ тогтоолгон авч болно.
9/ Уугуулшигчийн нийгмийн болон эрvvл мэндийн даатгалыг тєлнє.
10/ Уугуулшигчийг ажлаар хангана. Ялангуяа уул уурхайн салбарт олон ажлын байр буй болгох, бичил, бага уурхай эрхлэх тааламжтай нєхцєл бvрдvvлэх замаар ажлаар хангах явдалд онцгой анхаарна.
11/ Уугуулшигчийн урьд амьдарч байсан улсдаа авсан боловсролыг гэрчлэх баримт бичгvvдийг хvлээн зєвшєєрєх нєхцлийг бvрдvvлнэ.
12/ Уугуулшигч бизнес эрхэлж, ажлын байр буй болгох, ашигт малтмал олборлохыг болон, бизнесменvvд уугуулшигчид ажлын байр буй болгох, тэдэнд туслахыг бизнесийн хєнгєлєлттэй нєхцєлєєр дэмжинэ. Ялангуяа уугуулшигч ашигт малтмал олборлох, бичил, бага уурхай эрхлэх явдлыг онцгойлон дэмжинэ.
13/ Уугуулшигчийг сурч боловсрох нєхцлєєр хангана. Хvvхдийг нь шаардлагатай бол монгол дунд сургуульд суралцуулах vнэ тєлбєргvй бэлтгэл сургалтад хамруулна.
14/ Уугуулшигчид шаардлагатай бол дасан зохицох тусгай дамжаанд vнэ тєлбєргvй суралцах боломж олгоно. Дасан зохицох дамжаанд монгол хэл, бизнесийн, хєдєлмєрийн, эрvvл мэндийн, даатгалын зэрэг хууль тогтоомжууд, зарим байгууллагын vйл ажиллагаа зэргийг таниулах, сургах болно.
15/ Уугуулшигчийг Монгол Улс дайны байдалд байгаа бус нєхцєлд цэргийн албанаас чєлєєлнє.
16/ Уугуулшигчид vзvvлж буй тусламжийн ач холбогдлыг уугуул иргэдэд зєв зvйтэйгээр ойлгуулан сурталчилж; уугуулшигчийг тусламжид хамруулах болон бvх нийгмийн хичээл зvтгэлээр монгол угсаатан-соёлын орон зайд идээшvvлэх ажилд уугуул иргэдийг идэвхтэйгээр оролцуулах арга хэмжээг зохион байгуулж байна.
6 дугаар бvлэг. Уугуулшигчийн эрх хэмжээг хvчингvй болгох
20 дугаар зvйл. Уугуулшигчийн эрх хэмжээг хvчингvй болгох vндэслэлvvд
1. Насанд хvрсэн уугуулшигчийн гэрчилгээг хvчингvйд тооцох замаар уугуулшигчийн эрх хэмжээг хvчингvй болгох бєгєєд:
1/ Хууль бусаар уугуулшигч болсон;
2/ Горилогч асан уугуулшигч болсноосоо хойш хvндэтгэх шалтгаангvйгээр 1 жилийн дотор єєр улсын иргэнчлэлээс гараагvй;
3/ Уугуулшигч болсон хойноо Монгол улсын vндэсний аюулгvй байдал, язгуур эрх ашгийн эсрэг vйл ажиллагаа явуулах;
4/ Уугуулшигчийн гэрчилгээг авснаасаа хойш тухайн байдалд хvргэсэн хvндэтгэх шалтгааныг мэдэгдэлгvйгээр 3 жилийн дотор Монгол Улсад уугуулшигчийн журмаар ирээгvй;
5/ Уугуулшигч эрх хэмжээгээ хvчингvй болгох хvсэлт тавих;
6/ Уугуулшигч нас барах;
7/ Уугуулшигч болсноос хойш 3 жил єнгєрєх тохиолдлуудад уугуулшигчийн эрх хэмжээг хvчингvй болгоно.
2. Уугуулшигчийн эрх хэмжээг хvчингvй болгох нь бусад уугуулшигчийн эрх хэмжээнд нєлєєлєхгvй.
7 дугаар бvлэг. Монгол Улсын Уугуулшууллын Газар
21 дvгээр зvйл. Монгол Улсын Уугуулшууллын Газрыг байгуулах, тvvний эрх vvрэг
1. Уугуулшууллын хуулийг болон уугуулшигчид туслах ЗГ-ын хєтєлбєрийг хэрэгжvvлэх, биелvvлэх ажлыг гvйцэтгэх, зохион байгуулах, хянах vvрэгтэй гол байгууллага УГ-ыг ЗГ Монгол Улсын Хууль зvй, дотоод хэргийн яамны дэргэд байгуулна.
2. УГ нь vvргээ биелvvлэхэд шаардлагатай эрхvvдийг эдлэнэ.
8 дугаар бvлэг. Уугуулшууллыг дэмжих ЗГ-ын vйл ажиллагааны чиглэлvvд
22 дугаар зvйл. Уугуулшууллыг тєрийн бодлогоор дэмжих
ЗГ:
1.Уугуулшууллыг Монгол Улсын стратеги, геополитикийн тэргvvлэх чиглэл, Монгол Улсын хэтийн тєлєвд шийдвэрлэх ач холбогдолтой, улс vндэстнийг аврах vйл явц гэж vзэн дэмжинэ.
2. Хууль зvй, дотоод хэргийн яамны харъяа УГ-ыг байгуулж, vйл ажиллагааг нь тал бvрээр дэмжинэ.
3. Уугуулшигчид туслах хєтєлбєрийг боловсруулж, УГ болон бусад зохих бvтцээрээ дамжуулан хэрэгжvvлнэ.
4. Уул уурхайн салбарт уугуулшигчид зориулсан олон тооны ажлын байр буй болгох, бичил, бага уурхай эрхлэх тааламжтай нєхцєл бvрдvvлэх тал дээр онцгой анхааран ажиллана. Бусад салбарт болон эдийн засгийн чєлєєт бvсэд тэдэнд зориулсан олон тооны ажлын байр буй болгохын тєлєє чармайн ажиллана.
5. Уугуулшууллын бодлогыг хэрэгжvvлэхэд олон улсын байгууллага, гадаад улсуудын тусламжийг авах арга замыг эрэлхийлж, олж, тусламжийг vр нєлєєтэй зарцуулж байна.
6. Монгол угсаат иргэд бvхий улсуудтай хамтран ажиллаж, харилцан туслалцаж байна.
23 дугаар зvйл. Уугуулшууллыг санхvvжvvлэх
ЗГ:
1.Уугуулшууллыг санхvvжvvлэхийн тулд уул уурхайн салбараас олох орлогыг эрс нэмэгдvvлэх ажлыг зохион байгуулж, уг орлогоос уугуулшууллын бодлогыг хэрэгжvvлэхэд єргєнєєр ашиглана.
2. Гадаадаас уугуулшууллын зорилгоор зээл тусламж авч ашиглана. Монгол угсаат олон иргэдтэй улсаас тусламж авах бодлого баримтална.
3. Хандив, бусад эх vvсвэрээс бvрдэх Уугуулшууллын Санг байгуулж ажиллана.
4. Уугуулшуулалд тустай хєрєнгє оруулалтыг тал бvрээр дэмжинэ.
9 дvгээр бvлэг. Хууль хvчин тєгєлдєр болох
Энэхvv хууль нийтлэгдсэн єдрєєсєє эхлэн хvчин тєгєлдєр болно.
УИХ-ын дарга ...
Хуулийн тєслийг зохиогч Ч.Мєнхбаяр
2006.05.30
2007.02.08-нд №1 засварлалт гvйцэв.
4-р бvлгийн 11.7, 12.2, 14.1, 14.4-т 2007.10.14-нд засвар хийв.
http://moenhbayar.blogspot.com/2007/10/blog-post.html
Saturday, February 20, 2010
Хазара Монголчуудтай Танилцах Уулзалт
Вашингтон ДС хотод амьдардаг Хазара Монголчуудтай уулзаж , чөлөөт ярилцлага өрнүүлэх тул сонирхсон хүмүүс 2 сарийн 25нд 7 цаг 30 минутад Toscano Grill Restaurant 2300 North Clarendon Boulevard Arlington, VA 22201 дээр хүрэлцэн ирнэ үү ?
Хазара Монголчуудтай Танилцах Уулзалтын Хөтөлбөр
Бидний энэ удаагийн уулзалтаар Хазара нар Монголчуудтай соёл болон түүхээрээ хэрхэн холбогддог талаар ярилцана.
byambakhuu.darinchuluun@gmail.com эмайлээр дэлгэрэнгүй мэдээлэл авна уу ?
Хазара Монголчуудтай Танилцах Уулзалтын Хөтөлбөр
Бидний энэ удаагийн уулзалтаар Хазара нар Монголчуудтай соёл болон түүхээрээ хэрхэн холбогддог талаар ярилцана.
- Монголчууд Хазара нарыг юу гэж боддог вэ ?
- Хазара нар монголчуудыг юу гэж боддог вэ ?
- Ирээдүйдээ Хазара Монголчууд түүх соёл үндэс угсаагаараа нэгдэх боломжтой эсэх талаар нээлттэй харилцан яриа өрнүүлэх болно.
byambakhuu.darinchuluun@gmail.com эмайлээр дэлгэрэнгүй мэдээлэл авна уу ?
Tuesday, December 15, 2009
Австралийн Монголчуудийн Холбооны тэргүүн Ц.Батхуяг илтгэл
Australiin mongolchuudiin holboond,
Sain baina uu ,
Minii neriig D. Byambakhuu gedeg.
Bi mongol hel deer Hazara nariin tukhia medeeleltei blog hotoldog yum.
Australid baidag minii hazara naiz nohod , ene hotod baidag mongolchuudtai taniltsakh, sonirholtoi baidag.
Avstraliin mongolchuudiin holboo avstrali dakhi mongolchuud, avstrali dakhi hazara nariig mongolchuudtai holbokh hamtran ajillakh, soyoliin holboo uusgekh , australi dakhi hazara nart mongold ochikhod n’ medeeleleer tuslakh arga hemjee sedvel yamar ve ?
ene tal deer medeelel soliltsmoor baina.
Minii zugees holbogdokh sonirholtoi humuus baiguullagiin medeeleliig yavuulj bolj baina.
Ene web-iin hayagiig Gegeenees avlaa.
Byamba
Washington DC-gees.
Batkhuyagt,
Sain baina uu ,
Chinii yavuulsan emaild hariu bichsen .
Abdullah bolon busad Australi dakhi hazara mongolchuudiin toloologchidtoi holboo togtoono uu .
Bi emaileer hayag yavuulsan.
Australid 15-20 myangan hazara mongolchuud amidarch baina.
Australiin zasgiin gazraas tedend mash sain demjleg uzuuldeg.
Jil irekh tusam ene too nemegdej baigaa.
bodit baidal deer ted australid oorsdiigoo mongol garaltai gej taniltsuuldag ch , mongol heleer yarij chaddaggui , mongolchuudtai holbogdokhiig husdeg , mongolruu surakh , ayalakh , amidrakh mash ikh huseltei baidag yum.
Ta bukhen holbogdsonii daraa dakhin email yavuulna uu ?
Byamba
Washington DC
http://mglaus.com/2009/10/30/hazara-mongols-in-australia/
Анх 10 сарын 30нд австралын монголчуудын холбоонд хандаж эмайл бичсэнээс хойш олон сайхан үйл явдал болоод өнгөрчээ..
Австрали дахь Монголчуудын холбооны тэргүүн Ц.Батхуяг анх надтай холбогдсоноор Абдулла болон бусад Хазара монголчуудыг элэгсгээр зочлон монголчуудтайгаа уулзуулсан билээ.
Өнөөдөр монголчуудын амьдраж буй дэлхийн олон орнуудад Хазара монголчууд амьдраж байгаа би тэднийг хооронд уулзуулах холбож өгөх чин хүсэлтэй байна.
Монгол хүн бүр Хазара нар бидний ахан дүүс гэж мэддэг хэдийч тэдний толгойд дундад ази төрхтөй бавгар сахалтай Талибанчуудын дүр төрх буусаар байдаг.
Бид бодит амьдрал дээр хазара хүмүүстэй уулзаж ярилцаж , дүр төрхийг нь харж мэдрэх бол өөр хэрэг билээ.
Цахим ертөнцийг ашиглаж цаг хугацаа хэмнэж , өөрийнхөө хотод байгаа таны мэддэггүй хамаатануудтай маргааш ч гэсэн уулзаж болно оо. Хамгын гол танд бяцхан оролдлого л хэрэгтэй.
Миний болон та бүхний хүсэж байгаа шиг хазара хүмүүс минь монголд очиж чадахгүй байна. Иймээс монголчууд бид гадаад дахь монгол үндэстэнүүдтэйгээ эвлэлдэн нэгдэж нийтийн хүчээр Их монгол улсаа дахин байгуулая.
Монгол улсын иргэн болхыг хүсэж байгаа энэ олон Хазара иргэдэд яагаад цэлийсэн тэр нутагтаа газар заагаад өгчихөж болохгүй гэж ?
Энэ мөрөөдөл байж болох хэдийч бид оролдлого хийх хэрэгтэй.
Дараах илтгэлийг уншаад танд нэгэн бодол төрнө буйзаа.
Австралийн Монголчуудийн Холбоо
Монгол улс тунхагласний 85 жилийн ой хүрээнд ,Австралийн Монголчуудийн холбоо байгуулагдсанийг тэмдэглэн өнгөрүүлэх цэнгүүнийг нээж хэлсэн үг .
Эх орон нэгт эрхэм хүндэт Монголчууд аа!
Ноён элчин сайдаа!
Эрхэмсэг зочид, ноёд хатагтай нараа!
Жил бүрийн билгийн сайн өдөрүүдэд бидний монголчуууд Тусгаар тогтносон монгол улсаа зарлан тунхагласний ойн баярийг тэмдэглэдэг сайхан уламжлалийн дагуу эх орондоо ард тумэн маань ёслол төгөлдөр баясан цэнгэж, тэрбээр дэлхийн өнцөг булан бүрт аж төрж, ажиллаж сурч байгаа хэн маань ямар нэгэн хэмжээгээр энэхүү түүхт баярийг тэмдэглэн өнгөрүүлэж байгаа гэдэгт итгэл төгс байгаагийн ялдамд хэдэн бээрийн алсад орших Австрали тив улсад эрдэм номийн хийгээд аж амьдарлийн гэгээн мөр хөөж сурч ажиллаж, амьдарч байгаа та бүхэндээ Тэнгэр заяат Монгол түмэн бидний халуун элгэн нутаг Монгол улсаа дэлхийд тунхагласний баярийн халуун мэндийг дэвшүүлж баяр хүргэе хулээж авна уу.
Чин сэтгэлийн угаас дэвшүүлэж буй энэхүү халуун мэндтэй цуг Австрали дахи Монголчуудийн холбоо үүсгэн байгуулагдсанийг тунхаглан заралсан ёслолийн энэ үйл ажиллагааний мэнд хамт явааг баяртайгаар мэдэгдэж даяршиж байгаа энэ ертөнцийг нэгэн цул гэх аваас зүүн өмнө зүгийн зүлэг ногоон олбог дээр шагай наадах мэт дэлхийн хөгжилийг хөтлөлцөн яваа Австрали улсад байгаа бидний Монголчууд АМХолбоо байгуулагдсанийг албан ёсоор зарлан тунхаглаж дахин баяр хүргэе.
Манай өнөөдөрийн энэ үйл ажиллагаанд УЙХ-ын эрхэм гишүүн Фортуна Батбаяр , Монгол Улсаас Австрали Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн Эрхэт Элчин сайд ноён Ц. Жамбалдорж , орлогч дарга Сэрээжав, Нарийн бичиг Булган, Өргөмжит консул асан Пэтэр Слоун, зэрэг хундтэй зочид оролтсож байгаад хундэтгэн талархаж байгаагаа илэрхийлэе.
Бидний Монголчууд баатарлаг тэмцэлийн өнө баялаг түүхтэй ард түмэн бөгөөд үсэрсэн цус тасарсан амь юм хойно, Монголоо гэх ариун нандин сэтгэлээр буцалж явдаг олон сайхан Монгол үндэсний төлөөлөгчид энд хүрэлтсэн ирсэнийг зориуд баяртайгаар цохон тэмдэглэж Назар Монгол, Өвөр Монгол түмний төлөөлөгчдөд дахин баяр хүргэж дэлхийн Монголчууд нэгдэн бадартугай хэмээн уриалах байна.
Бүх Монголчууд болон Австрали дахи Монголчуудын холбооны өмнөөс манай үйл ажиллагаанд уригдан ирсэн зочид болох Монголын шүдний эмчилгээний сургалтийн стандартыг сайжруулахын тулд Эрүүл мэндийн их сургуултай хамтран ажилдаг Монголын Шүдний эмчилгээний төсөлийг удирддаг Doktor Robert Gan bolon Proffessor Peter Barnard нарт талархалаа ирлэхийлэе.
Түүнчилэн Австралийн Queensland mujiin Монголчуудийн холбооний тэргүүн ноён ё.Гантулга,дэд тэргүүн Батжаргал, нар оролтсож байгаа нь бидний зохион байгуулаж байгаа ажилийн ач холбогдолийг өргөж, улам өргөн агуулагатай болгож байгаад туйлаас баяртай байна.
Бидний холбоо
Нэгэн сайхан санаа байвал бусадтай хуваалц
Нэгэн сайн үйлс бүтээе гэвэл бусдын төлөө зүтгэ гэсэн уриатай, эвтэй байхдаа бид хүчтэй гэж хамтын амьдралд суралцаж нэг баг болж ажиллаж чадна.
Манай удирдах зөвлөлийн гишүүд өөртөө итгэлтэй хувийн хариуцлагаа ухамсарласан, өөрийгөө гэхээсээ илүү нийгмийн эрх ашгийг өмнөө тавьсан үзэл баримтлал, үнэт зүйлтэй олонхоороо асуудлыг шийдэж, хүлээн зөвшөөрч бас чаддаг чадварлаг баг бүрдсэн.
Manai удирдах зөвлөлийн гишүүд хийх ёстой зүйлээ мэддэг, түүнийгээ яаж хийхээ ч мэддэг, уламжлалт түүх соёлоо хамгаалж, түгээн сурталчилж, Монгол хүний нэр хүндийг өргөж, та бүхний хүсэл сонирхолд нийцсэн ажлуудыг хийж чадаx хүмүүс.
Бид хамтдаа ихийг сурна, сурсаарч байгаа, Монгол улсаа хөгжүүлнэ, зөвхөн сурахаас гадна бас бүтээж бид чадна, Чадахаа хийх болно, чадахаасаа ч илүүг хийж чадах хүмүүс, АМХ –ний У/З гишүүд.
Ингээд АМХ-ний удирдах зөвлөлийн эрхэм гишүүдэдээ нийт хуран цугалсан ах дүү Монголчуудын нэрийн өмнөөс болон хувиасаа халуун баярийг хүргэж, алтан нарний цацраг та бүхнийг үргэлж гэрэлтүүлэн гийгүүлэж байх болтугай гэж хүсэн ерөөе.
Давтагдашгуй түүх соёл, урлаг, зан заншил уламжлалаараа дэлхийн соёлийн унэт нэгээхэн хэсэгийг бүрдүүлүж байдаг Монгол соёлоосоо энэ оронд таниулах, хөгжүүлэх, бишрүүлэх ариун үүрийг нэр төртэй биелүүлэх үйл хэрэг АМХ-ны нэгэн амин чухал зорилго байх нь дамжиггүй.
Энэ холбооны хөгжил цэцэглэлтийн хувь заяa Монгол хүн бүрийн сэтгэлийн дэм, хүчин чармайлт, хамтран ажиллагч байгууллагуудын хамтын дэм тус, сэтгэлийн болон санхүүгийн тусламж дэмжлэг, сайн найз нөхдийн харамгүй хүчин чармайлтын үр дүнгээс шууд шалтгаална.
Та бүхнийгээ харамгүй сэтгэл, хичээнгүй зүтгэлээрээ холбоогоо дэмжинэ гэдэгт итгэл төгс байгаагаа илэрхийлье.
Австрали дахь Монголчууд гэр бүл нэмэхийн хэрээр үр хүүхэд нэмэгдэж Монгол хэл, соёл, зан заншлаа таниулах цэцэрлэг сургуультай болох шаардлагатай болж байна.Үүний зэрэгцээ бид бодиттой нүдэнд харагдах олон ажил хийхээр төлөвлөж байгаагийн нэг эдгээр үйл ажиллагааг сурталчлан түгээх зорилготой телевизийн нэвтрүүлэг явуулах “ Aussie Монгол студи” байгуулан ажиллахаар төлөвлөж байна.
Австралид байгаа Монгочуудын мэдээлэлийн сан, түүнчилэн Монголыг сонирхдог, Монголын төлөө үйл ажиллагаа явуулдаг Австралийн байгууллага, иргэдтэй хэлхээ холбоо тогтоож тэдгээрийн тухай мэдээллийн сан бүрдүүлэхийн төлөө ажиллана.
Мөн бусад муж хотуудийн холбоог үүсгэн байгуулалцан дэмжин, хамтран бүх Австралийн
Монголчууд ын нэгдсэн холбоог бий болгож http://www.mongol.org.au/ мэдээ мэдээлэлийн нэгдсэн site-tai холбож огно. ы
2011 онд Aрдийн хувьсгалийн 90 жил, Монгол улс байгуулагдсаний 100 жилийн ойн түүхэн тэмдэглэлт үйл явдалууд тохионо.
Эдгээр ойн хүрээнд Элчин сайдийн яaмтайгаа хамтраад нийгэм соёл, урлаг спорт, мэдээлэлийн олон төрлийн арга хэмжээ зохион байгуулаж, монгол эх орноо сурталчлах сайхан боломж гарах нь дамжиггүй.
Эрхэмсэг ноёд хатагтай, Эх орон нэгт миний Монголчуудаа
АМХ байгуулагдсаны ёслолын үйл ажиллагаа албан ёсоор нээгдсэнийг баяртайгаар мэдэгдэж та бүхэнд цог жавхлан, амьдарлын гэрэл гэгээ, баяр баясгалан, сурлага хөдөлмөрийн гялалзсан сайхан амьжилт хүсэн ерөөе.
Австрали дахь Монголчуудын холбооны тэргүүн Ц.Батхуяг
Sain baina uu ,
Minii neriig D. Byambakhuu gedeg.
Bi mongol hel deer Hazara nariin tukhia medeeleltei blog hotoldog yum.
Australid baidag minii hazara naiz nohod , ene hotod baidag mongolchuudtai taniltsakh, sonirholtoi baidag.
Avstraliin mongolchuudiin holboo avstrali dakhi mongolchuud, avstrali dakhi hazara nariig mongolchuudtai holbokh hamtran ajillakh, soyoliin holboo uusgekh , australi dakhi hazara nart mongold ochikhod n’ medeeleleer tuslakh arga hemjee sedvel yamar ve ?
ene tal deer medeelel soliltsmoor baina.
Minii zugees holbogdokh sonirholtoi humuus baiguullagiin medeeleliig yavuulj bolj baina.
Ene web-iin hayagiig Gegeenees avlaa.
Byamba
Washington DC-gees.
Batkhuyagt,
Sain baina uu ,
Chinii yavuulsan emaild hariu bichsen .
Abdullah bolon busad Australi dakhi hazara mongolchuudiin toloologchidtoi holboo togtoono uu .
Bi emaileer hayag yavuulsan.
Australid 15-20 myangan hazara mongolchuud amidarch baina.
Australiin zasgiin gazraas tedend mash sain demjleg uzuuldeg.
Jil irekh tusam ene too nemegdej baigaa.
bodit baidal deer ted australid oorsdiigoo mongol garaltai gej taniltsuuldag ch , mongol heleer yarij chaddaggui , mongolchuudtai holbogdokhiig husdeg , mongolruu surakh , ayalakh , amidrakh mash ikh huseltei baidag yum.
Ta bukhen holbogdsonii daraa dakhin email yavuulna uu ?
Byamba
Washington DC
http://mglaus.com/2009/10/30/hazara-mongols-in-australia/
Анх 10 сарын 30нд австралын монголчуудын холбоонд хандаж эмайл бичсэнээс хойш олон сайхан үйл явдал болоод өнгөрчээ..
Австрали дахь Монголчуудын холбооны тэргүүн Ц.Батхуяг анх надтай холбогдсоноор Абдулла болон бусад Хазара монголчуудыг элэгсгээр зочлон монголчуудтайгаа уулзуулсан билээ.
Өнөөдөр монголчуудын амьдраж буй дэлхийн олон орнуудад Хазара монголчууд амьдраж байгаа би тэднийг хооронд уулзуулах холбож өгөх чин хүсэлтэй байна.
Монгол хүн бүр Хазара нар бидний ахан дүүс гэж мэддэг хэдийч тэдний толгойд дундад ази төрхтөй бавгар сахалтай Талибанчуудын дүр төрх буусаар байдаг.
Бид бодит амьдрал дээр хазара хүмүүстэй уулзаж ярилцаж , дүр төрхийг нь харж мэдрэх бол өөр хэрэг билээ.
Цахим ертөнцийг ашиглаж цаг хугацаа хэмнэж , өөрийнхөө хотод байгаа таны мэддэггүй хамаатануудтай маргааш ч гэсэн уулзаж болно оо. Хамгын гол танд бяцхан оролдлого л хэрэгтэй.
Миний болон та бүхний хүсэж байгаа шиг хазара хүмүүс минь монголд очиж чадахгүй байна. Иймээс монголчууд бид гадаад дахь монгол үндэстэнүүдтэйгээ эвлэлдэн нэгдэж нийтийн хүчээр Их монгол улсаа дахин байгуулая.
Монгол улсын иргэн болхыг хүсэж байгаа энэ олон Хазара иргэдэд яагаад цэлийсэн тэр нутагтаа газар заагаад өгчихөж болохгүй гэж ?
Энэ мөрөөдөл байж болох хэдийч бид оролдлого хийх хэрэгтэй.
Дараах илтгэлийг уншаад танд нэгэн бодол төрнө буйзаа.
Австралийн Монголчуудийн Холбоо
Монгол улс тунхагласний 85 жилийн ой хүрээнд ,Австралийн Монголчуудийн холбоо байгуулагдсанийг тэмдэглэн өнгөрүүлэх цэнгүүнийг нээж хэлсэн үг .
Эх орон нэгт эрхэм хүндэт Монголчууд аа!
Ноён элчин сайдаа!
Эрхэмсэг зочид, ноёд хатагтай нараа!
Жил бүрийн билгийн сайн өдөрүүдэд бидний монголчуууд Тусгаар тогтносон монгол улсаа зарлан тунхагласний ойн баярийг тэмдэглэдэг сайхан уламжлалийн дагуу эх орондоо ард тумэн маань ёслол төгөлдөр баясан цэнгэж, тэрбээр дэлхийн өнцөг булан бүрт аж төрж, ажиллаж сурч байгаа хэн маань ямар нэгэн хэмжээгээр энэхүү түүхт баярийг тэмдэглэн өнгөрүүлэж байгаа гэдэгт итгэл төгс байгаагийн ялдамд хэдэн бээрийн алсад орших Австрали тив улсад эрдэм номийн хийгээд аж амьдарлийн гэгээн мөр хөөж сурч ажиллаж, амьдарч байгаа та бүхэндээ Тэнгэр заяат Монгол түмэн бидний халуун элгэн нутаг Монгол улсаа дэлхийд тунхагласний баярийн халуун мэндийг дэвшүүлж баяр хүргэе хулээж авна уу.
Чин сэтгэлийн угаас дэвшүүлэж буй энэхүү халуун мэндтэй цуг Австрали дахи Монголчуудийн холбоо үүсгэн байгуулагдсанийг тунхаглан заралсан ёслолийн энэ үйл ажиллагааний мэнд хамт явааг баяртайгаар мэдэгдэж даяршиж байгаа энэ ертөнцийг нэгэн цул гэх аваас зүүн өмнө зүгийн зүлэг ногоон олбог дээр шагай наадах мэт дэлхийн хөгжилийг хөтлөлцөн яваа Австрали улсад байгаа бидний Монголчууд АМХолбоо байгуулагдсанийг албан ёсоор зарлан тунхаглаж дахин баяр хүргэе.
Манай өнөөдөрийн энэ үйл ажиллагаанд УЙХ-ын эрхэм гишүүн Фортуна Батбаяр , Монгол Улсаас Австрали Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн Эрхэт Элчин сайд ноён Ц. Жамбалдорж , орлогч дарга Сэрээжав, Нарийн бичиг Булган, Өргөмжит консул асан Пэтэр Слоун, зэрэг хундтэй зочид оролтсож байгаад хундэтгэн талархаж байгаагаа илэрхийлэе.
Бидний Монголчууд баатарлаг тэмцэлийн өнө баялаг түүхтэй ард түмэн бөгөөд үсэрсэн цус тасарсан амь юм хойно, Монголоо гэх ариун нандин сэтгэлээр буцалж явдаг олон сайхан Монгол үндэсний төлөөлөгчид энд хүрэлтсэн ирсэнийг зориуд баяртайгаар цохон тэмдэглэж Назар Монгол, Өвөр Монгол түмний төлөөлөгчдөд дахин баяр хүргэж дэлхийн Монголчууд нэгдэн бадартугай хэмээн уриалах байна.
Бүх Монголчууд болон Австрали дахи Монголчуудын холбооны өмнөөс манай үйл ажиллагаанд уригдан ирсэн зочид болох Монголын шүдний эмчилгээний сургалтийн стандартыг сайжруулахын тулд Эрүүл мэндийн их сургуултай хамтран ажилдаг Монголын Шүдний эмчилгээний төсөлийг удирддаг Doktor Robert Gan bolon Proffessor Peter Barnard нарт талархалаа ирлэхийлэе.
Түүнчилэн Австралийн Queensland mujiin Монголчуудийн холбооний тэргүүн ноён ё.Гантулга,дэд тэргүүн Батжаргал, нар оролтсож байгаа нь бидний зохион байгуулаж байгаа ажилийн ач холбогдолийг өргөж, улам өргөн агуулагатай болгож байгаад туйлаас баяртай байна.
Бидний холбоо
Нэгэн сайхан санаа байвал бусадтай хуваалц
Нэгэн сайн үйлс бүтээе гэвэл бусдын төлөө зүтгэ гэсэн уриатай, эвтэй байхдаа бид хүчтэй гэж хамтын амьдралд суралцаж нэг баг болж ажиллаж чадна.
Манай удирдах зөвлөлийн гишүүд өөртөө итгэлтэй хувийн хариуцлагаа ухамсарласан, өөрийгөө гэхээсээ илүү нийгмийн эрх ашгийг өмнөө тавьсан үзэл баримтлал, үнэт зүйлтэй олонхоороо асуудлыг шийдэж, хүлээн зөвшөөрч бас чаддаг чадварлаг баг бүрдсэн.
Manai удирдах зөвлөлийн гишүүд хийх ёстой зүйлээ мэддэг, түүнийгээ яаж хийхээ ч мэддэг, уламжлалт түүх соёлоо хамгаалж, түгээн сурталчилж, Монгол хүний нэр хүндийг өргөж, та бүхний хүсэл сонирхолд нийцсэн ажлуудыг хийж чадаx хүмүүс.
Бид хамтдаа ихийг сурна, сурсаарч байгаа, Монгол улсаа хөгжүүлнэ, зөвхөн сурахаас гадна бас бүтээж бид чадна, Чадахаа хийх болно, чадахаасаа ч илүүг хийж чадах хүмүүс, АМХ –ний У/З гишүүд.
Ингээд АМХ-ний удирдах зөвлөлийн эрхэм гишүүдэдээ нийт хуран цугалсан ах дүү Монголчуудын нэрийн өмнөөс болон хувиасаа халуун баярийг хүргэж, алтан нарний цацраг та бүхнийг үргэлж гэрэлтүүлэн гийгүүлэж байх болтугай гэж хүсэн ерөөе.
Давтагдашгуй түүх соёл, урлаг, зан заншил уламжлалаараа дэлхийн соёлийн унэт нэгээхэн хэсэгийг бүрдүүлүж байдаг Монгол соёлоосоо энэ оронд таниулах, хөгжүүлэх, бишрүүлэх ариун үүрийг нэр төртэй биелүүлэх үйл хэрэг АМХ-ны нэгэн амин чухал зорилго байх нь дамжиггүй.
Энэ холбооны хөгжил цэцэглэлтийн хувь заяa Монгол хүн бүрийн сэтгэлийн дэм, хүчин чармайлт, хамтран ажиллагч байгууллагуудын хамтын дэм тус, сэтгэлийн болон санхүүгийн тусламж дэмжлэг, сайн найз нөхдийн харамгүй хүчин чармайлтын үр дүнгээс шууд шалтгаална.
Та бүхнийгээ харамгүй сэтгэл, хичээнгүй зүтгэлээрээ холбоогоо дэмжинэ гэдэгт итгэл төгс байгаагаа илэрхийлье.
Австрали дахь Монголчууд гэр бүл нэмэхийн хэрээр үр хүүхэд нэмэгдэж Монгол хэл, соёл, зан заншлаа таниулах цэцэрлэг сургуультай болох шаардлагатай болж байна.Үүний зэрэгцээ бид бодиттой нүдэнд харагдах олон ажил хийхээр төлөвлөж байгаагийн нэг эдгээр үйл ажиллагааг сурталчлан түгээх зорилготой телевизийн нэвтрүүлэг явуулах “ Aussie Монгол студи” байгуулан ажиллахаар төлөвлөж байна.
Австралид байгаа Монгочуудын мэдээлэлийн сан, түүнчилэн Монголыг сонирхдог, Монголын төлөө үйл ажиллагаа явуулдаг Австралийн байгууллага, иргэдтэй хэлхээ холбоо тогтоож тэдгээрийн тухай мэдээллийн сан бүрдүүлэхийн төлөө ажиллана.
Мөн бусад муж хотуудийн холбоог үүсгэн байгуулалцан дэмжин, хамтран бүх Австралийн
Монголчууд ын нэгдсэн холбоог бий болгож http://www.mongol.org.au/ мэдээ мэдээлэлийн нэгдсэн site-tai холбож огно. ы
2011 онд Aрдийн хувьсгалийн 90 жил, Монгол улс байгуулагдсаний 100 жилийн ойн түүхэн тэмдэглэлт үйл явдалууд тохионо.
Эдгээр ойн хүрээнд Элчин сайдийн яaмтайгаа хамтраад нийгэм соёл, урлаг спорт, мэдээлэлийн олон төрлийн арга хэмжээ зохион байгуулаж, монгол эх орноо сурталчлах сайхан боломж гарах нь дамжиггүй.
Эрхэмсэг ноёд хатагтай, Эх орон нэгт миний Монголчуудаа
АМХ байгуулагдсаны ёслолын үйл ажиллагаа албан ёсоор нээгдсэнийг баяртайгаар мэдэгдэж та бүхэнд цог жавхлан, амьдарлын гэрэл гэгээ, баяр баясгалан, сурлага хөдөлмөрийн гялалзсан сайхан амьжилт хүсэн ерөөе.
Австрали дахь Монголчуудын холбооны тэргүүн Ц.Батхуяг
Австрали дахь Хазара Монголчууд
Манай австралид байдаг найз Абдул , монгол ахан дүүсээ Хазара нартайгаа уулзуулах арга хэмжээг зохион байгуулсан юм.
Энэ эрхэм үйл хэргийг бодитой ажил болгосон Австралын Монголчуудын холбооны тэргүүн ноён Ц.Батxуягд гүнээ талархаж байгааг илэрхийлж байна.
Эрхэм хүндэт Монголчуудаа
Монгол улс тунхагласний 85 жилийн ой хүрээнд ,Австралын Монголчуудын холбоо байгуулагдсаныг тэмдэглэн өнгөрүүлэх цэнгүүн 11сарийн 29 ний ням гаригт “ Xаадын зам” Монгол зоогийн газар маш амжилттай болж өндөрлөлөө.
Тус нээлтийн арга хэмжээнд нийт 280 гаруй хүн оролцож итгэл сэтгэлээ өргөж мартагдашгүй сайхан Австралын Монголчууд түүхийг бичлээ .
Энэхүү үйл ажиллагаанд УИХ-ийн гишүүн ноён Нямжавын Батбаяр оролцож баяр хүргэлээ.
Мөн Монгол улсаас Австрали улсад суугаа ноён элчин сайд Ц.Жамбалдорж уг хэлж Австрал дахи Монголчуудаа нэгтгэн зангидах, эвсэн эвлэлдэх талаар чармайн ажиллаж ирсэн холбооний тэргүүн Ц.Батxуяг, удирдах зөвлөлийн гишүүдэд баяр хүргэж элчин сайдын яамны ӨРГӨМЖЛӨЛ-ийг $400 хамт гардуулан өглөө.
Бүх Австралын Монголчуудын Холбоог байгуулалцсан, Queensland- ын Монголчуудийн Xолбооны тэргүүн ноён E. Гантулга баяр хүргэж үг хэлж бусад муж хотуудад байгаа нутаг нэгтүүдээ уриалж холбоогоо дэмжин хамтран ажиллах тунхаг бичиг гаргалаа.
Тэрээр тус үйл ажиллагаанд оролцсон гадаадын олон зочид үг хэлж баяр хүргэлээ. үүнд; консул асан Пэтэр Слоун, Хазар Монгол түмний тэргүүн ноён Wahid Yousofi үг хэлж баяр хүргэлээ. Шинжан Уйгарийн Монгол ахан дүүс мөн оролцож баярласан талархсанаа илэрхийлж байлаа.
Австралын Монголчуудын холбооны тэргүүн ноён Ц.Батxуяг, Австралын Монголчуудад өөрийн сэтгэл зүтгэлээ харамгүй зориулж ирсэн, одоо ч тусалсаар байгаа консул асан ноён Пэтэр Слоун -д АМХ-ны дээд шагнал “Алтан Гэрэгэ” гардуулж өглөө.
АМХ-ны дээд шагнал “Алтан Гэрэгэ” нь үнэхээр уран зураачийн бурхан ухааныг шингээж бүтсэн, Монгол түмний сэтгэл, итгэл шингэсэн эзэн Чингисийн хааны алтан пайзаар толгой хийж, дэлхийн таван хилээр бичигдэж, удам Монгол бичгээ уран сийлж гайхуулсан, төрийн сүлдэт алтан соёмбоо тэргүүнд нь бадам лянхуа цэцэг дээр бөх залсан, төгс цаглашгүй үргэлжлэхийн билэгдэл түмэн насан хээгээр эмжээр татаж хүрээлүүлсэн үнэхээр бишрэм хүндэтгэлийн бэлэгдэлийн баталгаа болжээ. Олон хүний нөр хөдөлмөр ур ухаан шингэсэн нь илт байлаа.
Нээлтийн үйл ажиллагааны дараа Австралид ажиллаж амьдарч байгаа манай авьяаслаг Монголчууд ая дууныхаа мэндчилгээг өргөж хуран цугласан хувьтай Монголчуудынхаа сэтгэл, оюуных нь их баяр жаргал цэнгэлд турлэг нэмж Язгуурын дөрвөн хөөмий,морин хуурын уянгат эгшиг, гэр бүлийн Хийл хөгжимийн хамтлагын сонгодог аялгуунууд, уран тансаг нугаралт, Жалам хар бүжгийн гайхамшиг, төгөлдөр хуурийн гоцлол, залуу гоо бүсгүйчүүд, залуучуудын ая дууг сонсож нэг өдрийг ёстой л цэнгэл жаргалаар дүүрэн өнгөрөөлөө.
Мөн үйл ажиллагааны хүрээнд олон олон surprise явагдаж шарсан загасны дуудлага худалдаа явагдаж, сугалааны тохирол тааруулж уран сийлбэртэй гэр, 13-р зууны Чингисийн баатруудын хувцас хэрэгсэл, онцгой ер бусын чимэглэлтэй зассан “Xаадын зам” Монгол зоогийн газарт Монголчууд ёстой л бут авлаа даа, энэд тэндгүй л фото зургийн гэрэл тасралтгүй ажиллаж гурвын гурван зурагчин бүр ядар ч орхисон байлаа.
Манай “Xаадын зам” Монгол зоогийн газрын хоолны амт, порц үнэхээр түмний сэтгэлийг гэрэлтүүлж Монгол орчин, Монгол амт, юм бүхэн нь Монголчуудыг “бид шүү” гэж омогшуулж, мэдрүүлж чадаж байлаа.
Монголчуудын царай жаргал цэнгэлээр дүүрэн бялхаж, баяр талархлын үг хүн бүрийн амнаас асгаран орох бороо мэт урсаж байсан бахархууштай.
Энэ их баяр цэнгэл наадам яах аргагүй Австралын Монголчуудын холбооны тэргүүн Цэрэндoржийн Батхуяг удирдах зөвлөлийн гишүүдийн нөр их хөдөлмөр зүтгэлтэй салшгүй холбоотойг дурдах хэрэгтэй.
Тус үйл ажиллагааны хамгийн томд орох нэгэн арга хэмжээ бол Австралын Монголчуудын холбооны шинэ цахим хуудасны нээлт танилцуулга байлаа.
Дэлгэцэн дээр projectoroor цацаж үзүүлсэн холбооны цахим хуудас http://www.mongol.org.au/ сурталчилгаа олон түмэнд хүрч ,бид мэдээ мэдээллийн шинэ цахим хуудастай болж Mонголчуудынхаа оюуны боловсролд том хувь нэмэр оруулах болсонд хүн болгон баяртай байж, шинээр үнэгүй и-майл хаяг нээн өгч мэдээллийн сан үүсгэж байлаа.
Монгол түмэн маань дуу хуур бужиг наадамд дуртай юм хойно Хэн сайн дуулах вэ? kараокэ дууны тэмцээн болж залуучууд авьяас билэг арга ухаанаа сорьж тун сайн чамбай дуулцгааж бас бүжиглэцгээлээ.
Эхлэл төгсгөл хоёр нэг орон зайд орших нь бидний амьдралын жам юм хойно, АМХ энэ удаагийн төлөвлөсөн ажлаа амжилттай эхлүүлж бахархалтайгаар дуусгаж чадав.
Ийнхүү Австралын Монголчуудын Холбооны сурталчилгааний цэнгүүн түмэн олныхоо сэтгэл, хүсэл таашаалд нийцсэн сайхан болж өндөрлөлөө.
Монголын үрс улам олон болох болтугай. Сайн үйлийн эхэнд сүү өргөм үү.
Энэ эрхэм үйл хэргийг бодитой ажил болгосон Австралын Монголчуудын холбооны тэргүүн ноён Ц.Батxуягд гүнээ талархаж байгааг илэрхийлж байна.
Эрхэм хүндэт Монголчуудаа
Монгол улс тунхагласний 85 жилийн ой хүрээнд ,Австралын Монголчуудын холбоо байгуулагдсаныг тэмдэглэн өнгөрүүлэх цэнгүүн 11сарийн 29 ний ням гаригт “ Xаадын зам” Монгол зоогийн газар маш амжилттай болж өндөрлөлөө.
Тус нээлтийн арга хэмжээнд нийт 280 гаруй хүн оролцож итгэл сэтгэлээ өргөж мартагдашгүй сайхан Австралын Монголчууд түүхийг бичлээ .
Энэхүү үйл ажиллагаанд УИХ-ийн гишүүн ноён Нямжавын Батбаяр оролцож баяр хүргэлээ.
Мөн Монгол улсаас Австрали улсад суугаа ноён элчин сайд Ц.Жамбалдорж уг хэлж Австрал дахи Монголчуудаа нэгтгэн зангидах, эвсэн эвлэлдэх талаар чармайн ажиллаж ирсэн холбооний тэргүүн Ц.Батxуяг, удирдах зөвлөлийн гишүүдэд баяр хүргэж элчин сайдын яамны ӨРГӨМЖЛӨЛ-ийг $400 хамт гардуулан өглөө.
Бүх Австралын Монголчуудын Холбоог байгуулалцсан, Queensland- ын Монголчуудийн Xолбооны тэргүүн ноён E. Гантулга баяр хүргэж үг хэлж бусад муж хотуудад байгаа нутаг нэгтүүдээ уриалж холбоогоо дэмжин хамтран ажиллах тунхаг бичиг гаргалаа.
Тэрээр тус үйл ажиллагаанд оролцсон гадаадын олон зочид үг хэлж баяр хүргэлээ. үүнд; консул асан Пэтэр Слоун, Хазар Монгол түмний тэргүүн ноён Wahid Yousofi үг хэлж баяр хүргэлээ. Шинжан Уйгарийн Монгол ахан дүүс мөн оролцож баярласан талархсанаа илэрхийлж байлаа.
Австралын Монголчуудын холбооны тэргүүн ноён Ц.Батxуяг, Австралын Монголчуудад өөрийн сэтгэл зүтгэлээ харамгүй зориулж ирсэн, одоо ч тусалсаар байгаа консул асан ноён Пэтэр Слоун -д АМХ-ны дээд шагнал “Алтан Гэрэгэ” гардуулж өглөө.
АМХ-ны дээд шагнал “Алтан Гэрэгэ” нь үнэхээр уран зураачийн бурхан ухааныг шингээж бүтсэн, Монгол түмний сэтгэл, итгэл шингэсэн эзэн Чингисийн хааны алтан пайзаар толгой хийж, дэлхийн таван хилээр бичигдэж, удам Монгол бичгээ уран сийлж гайхуулсан, төрийн сүлдэт алтан соёмбоо тэргүүнд нь бадам лянхуа цэцэг дээр бөх залсан, төгс цаглашгүй үргэлжлэхийн билэгдэл түмэн насан хээгээр эмжээр татаж хүрээлүүлсэн үнэхээр бишрэм хүндэтгэлийн бэлэгдэлийн баталгаа болжээ. Олон хүний нөр хөдөлмөр ур ухаан шингэсэн нь илт байлаа.
Нээлтийн үйл ажиллагааны дараа Австралид ажиллаж амьдарч байгаа манай авьяаслаг Монголчууд ая дууныхаа мэндчилгээг өргөж хуран цугласан хувьтай Монголчуудынхаа сэтгэл, оюуных нь их баяр жаргал цэнгэлд турлэг нэмж Язгуурын дөрвөн хөөмий,морин хуурын уянгат эгшиг, гэр бүлийн Хийл хөгжимийн хамтлагын сонгодог аялгуунууд, уран тансаг нугаралт, Жалам хар бүжгийн гайхамшиг, төгөлдөр хуурийн гоцлол, залуу гоо бүсгүйчүүд, залуучуудын ая дууг сонсож нэг өдрийг ёстой л цэнгэл жаргалаар дүүрэн өнгөрөөлөө.
Мөн үйл ажиллагааны хүрээнд олон олон surprise явагдаж шарсан загасны дуудлага худалдаа явагдаж, сугалааны тохирол тааруулж уран сийлбэртэй гэр, 13-р зууны Чингисийн баатруудын хувцас хэрэгсэл, онцгой ер бусын чимэглэлтэй зассан “Xаадын зам” Монгол зоогийн газарт Монголчууд ёстой л бут авлаа даа, энэд тэндгүй л фото зургийн гэрэл тасралтгүй ажиллаж гурвын гурван зурагчин бүр ядар ч орхисон байлаа.
Манай “Xаадын зам” Монгол зоогийн газрын хоолны амт, порц үнэхээр түмний сэтгэлийг гэрэлтүүлж Монгол орчин, Монгол амт, юм бүхэн нь Монголчуудыг “бид шүү” гэж омогшуулж, мэдрүүлж чадаж байлаа.
Монголчуудын царай жаргал цэнгэлээр дүүрэн бялхаж, баяр талархлын үг хүн бүрийн амнаас асгаран орох бороо мэт урсаж байсан бахархууштай.
Энэ их баяр цэнгэл наадам яах аргагүй Австралын Монголчуудын холбооны тэргүүн Цэрэндoржийн Батхуяг удирдах зөвлөлийн гишүүдийн нөр их хөдөлмөр зүтгэлтэй салшгүй холбоотойг дурдах хэрэгтэй.
Тус үйл ажиллагааны хамгийн томд орох нэгэн арга хэмжээ бол Австралын Монголчуудын холбооны шинэ цахим хуудасны нээлт танилцуулга байлаа.
Дэлгэцэн дээр projectoroor цацаж үзүүлсэн холбооны цахим хуудас http://www.mongol.org.au/ сурталчилгаа олон түмэнд хүрч ,бид мэдээ мэдээллийн шинэ цахим хуудастай болж Mонголчуудынхаа оюуны боловсролд том хувь нэмэр оруулах болсонд хүн болгон баяртай байж, шинээр үнэгүй и-майл хаяг нээн өгч мэдээллийн сан үүсгэж байлаа.
Монгол түмэн маань дуу хуур бужиг наадамд дуртай юм хойно Хэн сайн дуулах вэ? kараокэ дууны тэмцээн болж залуучууд авьяас билэг арга ухаанаа сорьж тун сайн чамбай дуулцгааж бас бүжиглэцгээлээ.
Эхлэл төгсгөл хоёр нэг орон зайд орших нь бидний амьдралын жам юм хойно, АМХ энэ удаагийн төлөвлөсөн ажлаа амжилттай эхлүүлж бахархалтайгаар дуусгаж чадав.
Ийнхүү Австралын Монголчуудын Холбооны сурталчилгааний цэнгүүн түмэн олныхоо сэтгэл, хүсэл таашаалд нийцсэн сайхан болж өндөрлөлөө.
Монголын үрс улам олон болох болтугай. Сайн үйлийн эхэнд сүү өргөм үү.
Friday, November 6, 2009
Mongolia Diary
www.tnnhazara.org
"Organization of Youth Hazara Mongols" байгууллагын вэб дээр Аббасын Mongolia Diary нийтлэл урду хэлээр бичигджээ.
Хазара Монгол Баатрын блог
Австрали улсад амьдардаг Хазара Монгол Баатрын блогт нийтлэгдсэн сонирхолтой нийтлэлүүдийг холбогдох линктэй хамт блог уншигчиддаа сонирхуулж байна.
Энд зөвхөн Хазара Монголчуудаас гадна Түрэг буюу Турк гаралтай афганистаны иргэдийн хоорондын нэгдэлийн талаар бичсэн байх юм.
Өнөөдөр англи болон араб хэл дээр Хазарчууд мөн афганистан улсын талаар гадны хэвлэлүүд бичиж байгаач , дээрхи нийтлэлүүд нь ардаа улс төрийн зорилготой , бодит үнэн мэдээлэл нийтлэхгүй хэтэрхий нэг талруу хэлбийсэн байгааг тэрээр хөндсөн байна.
Hazara History – Introduction
It is not too rare to find history books and articles written by authors that are not too keen in intending to provide a text that can be used by the readers to expand their knowledge with correct and reliable information. Instead, such writers are more concerned about writing anything in favour of a particular group of people, even if they have to fill in all the blank pages with incorrect and made up theories and assumptions about other people’s history. It is important to understand that these writers are quite able to distinguish the difference between writing about their own people and other people.
We usually come in contact with such writers in multiethnic societies that are politically and socially unstable. In such societies, a minority not only suffers from severe inequality, even their very own history and identity are stolen from them. Afghanistan is known to be the place for these writers. We don’t need to be experts to spot their articles and books. Articles published by “Kohzad Foundation” (بنیاد فرهنگی کهزاد) are good examples.
дэлгэрэнгүйг энд дарж уншина уу
Turk o Mongol Unity
My childhood and the early years of my life as a teenager was spent in my country Afghanistan. Most of the memories and experiences that have been shaping my character and thoughts came to existence in me from the time when I was there. Afghanistan is one of the few countries that go through huge changes over short periods of time. I saw many things, both good and bad. But no matter how bad some of the memories may be, leaving my land and my people behind makes me feel as if I have left something very valuable behind. And when I say my people, it includes all Turk-o-Mongol people of Afghanistan (Uzbeks, Turkmens, Aymaq Hazaras and so on). We all have been through somewhat similar pasts, which brings us even more closer. The only reason why I refer to us as Turk-o-Mongol or Altaic is because all of the Mongol and Turkic tribes belong to the same race and origin. It is one of the many common bonds between us.
дэлгэрэнгүйг энд дарж уншина уу
Naiman Hazaras
Naiman Hazaras constitute a large portion of Hazara population in Afghanistan. Like many other Hazaras, they are Sunni, Shia and they also have considerable number of Ismailies among them. They live mainly in Shekhali region of Hazaristan, as well as Baghlan province in Northern Afghanistan. Other independent Naimans live outside Afghanistan mainly in Central Asian countries, such as Kazakhstan (1), Uzbekistan and Mongolia (2).
дэлгэрэнгүйг энд дарж уншина уу
Endless suffering of ethnic minorities in Afghanistan
Its quite sad when we realise that Afghanistan has never had a government or power that treated all its citizens equally, regardless of their ethnicity and religion. It’s a country where minorities have always been forced to be on the very edge of survival. The more we go through the first 260 year history of Afghanistan the more crimes and cold blooded massacres we come across that targeted those ethnic minority groups.
Even more disappointing is to see warlords such as Abdur Rahman Khan (Right), being introduced as one of the “main figures” who placed the foundations for the Afghan nation. To him, his biggest achievement, for which is he is well known for, was his order to massacre 63% of a minority group, the Hazaras. Massacring a defenseless minority group is not quite building a nation, in fact its the opposite as we have been witnessing the consequences of their shameful crimes.
дэлгэрэнгүйг энд дарж уншина уу
Stage 1 – Hazara ancestors before 12th century (Ak Huns)
Note: Please read Introduction before continuing with this post.
The Huns
‘Turan’ is an ancient Dari word which means Central and part of North Asia. To be more specific it refers to the regions that are today known as Mongolia and some countries surrounding it. Around 400 BC, present day Mongolia was home to many nomadic tribes. It was around 250 BC when a young and capable leader named Touman Khan appeared among the tribal Khans in the steppes of Mongolia. In 234 BC his son Modu/Mette was born who later formed the Great Hun Empire in 209 BC.
There are some sources that introduce Huns as an Iranic people or just as an unidentified group of people. However, it is quite clear who Huns were and what their origin was. ‘Hun’ is an ancient Mongol/Turkic word which means ‘people’. Huns were the ancestors of all Mongol and Turk tribes.
дэлгэрэнгүйг энд дарж уншина уу
Monday, November 2, 2009
Монгол болон Хазара үг
Чингис Хааны өвөг Хабул Хааны нэрээр Афганистаны нийслэл Кабул хот нэрлэгдсэн үү ?
Миний Хазара найз нарын нэг нь Кабул хот чинь Хабул гэдэг монгол нэр гэж хэлэх юм .
Монгол үг Хазараги хэлний талаар энд өөрт байгаа мэдээлэлээ хуваалцаж байна.
Афганистан улсаас монголд суралцаж буй Аббас Монгол болон Хазара үгзүйн ижил төсөөтөй байдлыг блогтоо сийрүүлсэн нь уншигчдын хамгын сонирхол татсан сэдэв болсон бөгөөд , энд бяцхан Хазара Монгол толь үүсчээ хүн бүр мэддэг үгээ энд бичиж байна та ч гэсэн энд хувь нэмрээ оруулаарай.
Our classes have started with heavy assignments and weekly tests. Learning Mongolian vocabularies is an adventure for us. Each day we come to know a new Mongol word that’s the exact same in Hazaragi. Though i knew of many Hazaragi-Mongol words like Oqra, Qachaar, Algha, Nilgha, Tolgha…but now i am finding new words as i learn new Mongol vocabularies. Some words are Dalu (Back shoulder), Qotoo (the bird Pelican), Ochi (to drink) and some other words. I will keep posting such words. When i talked to a Mongolian linguist, he said that the accent of Hazaragi-Mongolian words is very much like the pronunciation in Mongolia centuries ago.
Мэдээлэлийн Эх сурвалж энд дарж уншина уу
википэдиа дээр дурьдсан жишээг энд оруулж байна.
Хэрвээ та судлаач сонирхогч хэн ч байсан википэдиа дээрх reference link дээрээс орж маш сонирхолтой мэдээлэлүүдийг олж уншаарай
Language Switch Period
Hazaras spoke a Mongolian language during the time of Babur the Mongol King who came to Afghanistan in the 16th century. But when western tourists visited Hazarajat some time later, they noticed that Hazaras switched their language between 16th century and the 19th century to a new language, Hazaragi; thus the end of the 18th century is taken as the date for the language switch.
Bacon[2] and Schumann[3] believe that the original language of Hazaras was Farsi (Dari) from the beginning. Bacon also believes that it is possible that the Jaghtai Mongols. The forefathers of Hazaras, before coming to Hazarajat had accepted Turkic language and used it because there are countable numbers of Turkic word in Hazaragi than Mongolian word. But Dulling[4] was thinking that the language of Hazaras was a mixed of Farsi and Hindi which Farsi took over Hindi in middle Ages. Hassan Pouladi[5] talks about the Hephthalite written works on stones founded by Professor Bewar in Jaghori and Uruzgan which gives the idea that the people living on these lands were talking in Latin Language as Bewar suggested the written language was a mixed of Old Farsi and Sanskrit. These written works are from the 500 B.C[6].
Mongolian Words In Hazaragi
Linguists have found several words in Hazaragi which they relate to Mongolian words of the same root. Some Mongolian words that are similar to Hazaragi are given in the table below:
Hazaragi Mongolian[12] Meaning in English
Abgha abaγa uncle (Mong. 'paternal uncle')
Bula bülü ~ böle cousin (Mong. 'cousins whose mothers are sisters')
Khatu qatun wife (Mong. 'queen', cp. Mogholi [xɔt’un] 'woman')
Elgha alaγa(n) palm of hand
Nilgha nilqa baby
Мэдээлэлийн Эх сурвалж энд дарж уншина уу
Хазараги хэлний тухай энд өгүүлхэд Сэтгүүлч Болормаа эгчийн энэ нийтлэлийг доорхи линкээр орж уншина энд зөвхөн үг ч биш монгол ёс заншил нь одоо хүртэл хэрхэн хадгалагдаж үлдсэнийг мэдэх болно.
Харин хэл шинжлэлийн эрдэмтэд цуглараад Хазараги хэлний талаар семинардаж байлаа. Хазарууд Перс хэлний аялга болох хазараги хэлээр ярина. Хазараги хэлний үгсийн сан перс, монгол, турк үгнээс бүрддэг. Тэндээс би алга, дал, хавирга, хацар, ухархай, хайч, авга,аав,нагац, авгай, хатан,нялх, цээж,чанх, бэр, хөнжил ,шагай... гэх зэрэг нилээд хэдэн монгол үг олж мэдлээ. Харин тэд хуучны монгол хэлний аялга тодруулбал монгол бичгийн дуудлагаар хэлж байсан юм. Шагай гэснээс профессор Назир Хуссэйн яриа сонирхол татав.
энд дарж уншина уу
NTV Дэлхийн монгол айл цувралын нийтлэлийг энд заавал дурьдах ёстой тэд бидэнд олон олон зам жим , элэг нэгтнийхээ үнэн байдлыг мэдхэд гарц болсон юм.
монгол үг , монголын түүх, өнөөдрийн Хазара Монголчуудын бодит амьдрал ямар байгааг дахин нэг уншиж үзнэ үү ?
Хазара нарын тухай аль ч эх сурвалжийн мэдээ хазара хэмээх перс үг нь мянга гэсэн утга илэрхийлнэ гэж эхэлдэг бөгөөд 1220-иод онд Чингис хааны их цэргээс энэ хавийг харгалзан үлдсэн нэг (эсвэл нэг бус?) мянгатын тухай яриагаар үргэлжилнэ.
Энэ дүүрэг тэртээд харагдах Хорияахын уулс хүртэл үргэлжилнэ. Хорияах гэж юу гэсэн утгатай үг болохыг асуувал “хорих, тусгаарлах” гэж хариулахад нь бид мэл гайхаж, бидний гайхсан шалтгааныг сонссон афганчууд маань мэл хөхрөв. .................................
Уул нь тэдэнд найман зууны тэртээ орхиод ирсэн эх нутаг бий гэдгийг батлах гэсэн мэт хэл ярианд нь хүртэл өвөг монгол үгс олноороо үлдсэн байна. Бид цаг хороож хэсэг хөөрөлдөхөд л ухах утга нэгтэй, дуудах дуудлага төстэй доорх үгнүүдийг оллоо. Тухайлж судлах эрдэмтэд үүнээс ч олныг олох биз ээ.
хабиргаа - хавирга
алгаа - алга
украа – ухархай
хайчи-хайч
гачар - хацар
толгай - толгой
гоол - гол
таяаг - таяг
горияа - хороо
хайру - хайр
көнжила - хөнжил
агай - том эгч, авгай
авга - авга
нагаци - нагац
яаса - ёс
нома - үсэг
элчи – элч
чээжи-цээж
шигай-шагай
энд дарж уншина уу
Миний Хазара найз нарын нэг нь Кабул хот чинь Хабул гэдэг монгол нэр гэж хэлэх юм .
Монгол үг Хазараги хэлний талаар энд өөрт байгаа мэдээлэлээ хуваалцаж байна.
Афганистан улсаас монголд суралцаж буй Аббас Монгол болон Хазара үгзүйн ижил төсөөтөй байдлыг блогтоо сийрүүлсэн нь уншигчдын хамгын сонирхол татсан сэдэв болсон бөгөөд , энд бяцхан Хазара Монгол толь үүсчээ хүн бүр мэддэг үгээ энд бичиж байна та ч гэсэн энд хувь нэмрээ оруулаарай.
Our classes have started with heavy assignments and weekly tests. Learning Mongolian vocabularies is an adventure for us. Each day we come to know a new Mongol word that’s the exact same in Hazaragi. Though i knew of many Hazaragi-Mongol words like Oqra, Qachaar, Algha, Nilgha, Tolgha…but now i am finding new words as i learn new Mongol vocabularies. Some words are Dalu (Back shoulder), Qotoo (the bird Pelican), Ochi (to drink) and some other words. I will keep posting such words. When i talked to a Mongolian linguist, he said that the accent of Hazaragi-Mongolian words is very much like the pronunciation in Mongolia centuries ago.
Мэдээлэлийн Эх сурвалж энд дарж уншина уу
википэдиа дээр дурьдсан жишээг энд оруулж байна.
Хэрвээ та судлаач сонирхогч хэн ч байсан википэдиа дээрх reference link дээрээс орж маш сонирхолтой мэдээлэлүүдийг олж уншаарай
Language Switch Period
Hazaras spoke a Mongolian language during the time of Babur the Mongol King who came to Afghanistan in the 16th century. But when western tourists visited Hazarajat some time later, they noticed that Hazaras switched their language between 16th century and the 19th century to a new language, Hazaragi; thus the end of the 18th century is taken as the date for the language switch.
Bacon[2] and Schumann[3] believe that the original language of Hazaras was Farsi (Dari) from the beginning. Bacon also believes that it is possible that the Jaghtai Mongols. The forefathers of Hazaras, before coming to Hazarajat had accepted Turkic language and used it because there are countable numbers of Turkic word in Hazaragi than Mongolian word. But Dulling[4] was thinking that the language of Hazaras was a mixed of Farsi and Hindi which Farsi took over Hindi in middle Ages. Hassan Pouladi[5] talks about the Hephthalite written works on stones founded by Professor Bewar in Jaghori and Uruzgan which gives the idea that the people living on these lands were talking in Latin Language as Bewar suggested the written language was a mixed of Old Farsi and Sanskrit. These written works are from the 500 B.C[6].
Mongolian Words In Hazaragi
Linguists have found several words in Hazaragi which they relate to Mongolian words of the same root. Some Mongolian words that are similar to Hazaragi are given in the table below:
Hazaragi Mongolian[12] Meaning in English
Abgha abaγa uncle (Mong. 'paternal uncle')
Bula bülü ~ böle cousin (Mong. 'cousins whose mothers are sisters')
Khatu qatun wife (Mong. 'queen', cp. Mogholi [xɔt’un] 'woman')
Elgha alaγa(n) palm of hand
Nilgha nilqa baby
Мэдээлэлийн Эх сурвалж энд дарж уншина уу
Хазараги хэлний тухай энд өгүүлхэд Сэтгүүлч Болормаа эгчийн энэ нийтлэлийг доорхи линкээр орж уншина энд зөвхөн үг ч биш монгол ёс заншил нь одоо хүртэл хэрхэн хадгалагдаж үлдсэнийг мэдэх болно.
Харин хэл шинжлэлийн эрдэмтэд цуглараад Хазараги хэлний талаар семинардаж байлаа. Хазарууд Перс хэлний аялга болох хазараги хэлээр ярина. Хазараги хэлний үгсийн сан перс, монгол, турк үгнээс бүрддэг. Тэндээс би алга, дал, хавирга, хацар, ухархай, хайч, авга,аав,нагац, авгай, хатан,нялх, цээж,чанх, бэр, хөнжил ,шагай... гэх зэрэг нилээд хэдэн монгол үг олж мэдлээ. Харин тэд хуучны монгол хэлний аялга тодруулбал монгол бичгийн дуудлагаар хэлж байсан юм. Шагай гэснээс профессор Назир Хуссэйн яриа сонирхол татав.
энд дарж уншина уу
NTV Дэлхийн монгол айл цувралын нийтлэлийг энд заавал дурьдах ёстой тэд бидэнд олон олон зам жим , элэг нэгтнийхээ үнэн байдлыг мэдхэд гарц болсон юм.
монгол үг , монголын түүх, өнөөдрийн Хазара Монголчуудын бодит амьдрал ямар байгааг дахин нэг уншиж үзнэ үү ?
Хазара нарын тухай аль ч эх сурвалжийн мэдээ хазара хэмээх перс үг нь мянга гэсэн утга илэрхийлнэ гэж эхэлдэг бөгөөд 1220-иод онд Чингис хааны их цэргээс энэ хавийг харгалзан үлдсэн нэг (эсвэл нэг бус?) мянгатын тухай яриагаар үргэлжилнэ.
Энэ дүүрэг тэртээд харагдах Хорияахын уулс хүртэл үргэлжилнэ. Хорияах гэж юу гэсэн утгатай үг болохыг асуувал “хорих, тусгаарлах” гэж хариулахад нь бид мэл гайхаж, бидний гайхсан шалтгааныг сонссон афганчууд маань мэл хөхрөв. .................................
Уул нь тэдэнд найман зууны тэртээ орхиод ирсэн эх нутаг бий гэдгийг батлах гэсэн мэт хэл ярианд нь хүртэл өвөг монгол үгс олноороо үлдсэн байна. Бид цаг хороож хэсэг хөөрөлдөхөд л ухах утга нэгтэй, дуудах дуудлага төстэй доорх үгнүүдийг оллоо. Тухайлж судлах эрдэмтэд үүнээс ч олныг олох биз ээ.
хабиргаа - хавирга
алгаа - алга
украа – ухархай
хайчи-хайч
гачар - хацар
толгай - толгой
гоол - гол
таяаг - таяг
горияа - хороо
хайру - хайр
көнжила - хөнжил
агай - том эгч, авгай
авга - авга
нагаци - нагац
яаса - ёс
нома - үсэг
элчи – элч
чээжи-цээж
шигай-шагай
энд дарж уншина уу
Subscribe to:
Posts (Atom)